Ăn chay ở Mũi Né: nơi khách nước ngoài dạy hàng quán Việt cách ghi thực đơn

Mũi Né là khu du lịch biển thuộc Phan Thiết, Bình Thuận — một trong những nơi đón khách quốc tế sớm và liên tục nhất Việt Nam, từ khoảng giữa thập niên 1990 tới nay.

Một thứ ba mươi năm để lại

Loạt bài đã nói ở bài Cam Ranh về khoảng cách giữa "chay" kiểu Việt và "vegan" kiểu quốc tế, và dựng bảng đối chiếu ba nhóm. Ở đó, kết luận là quán nên ghi rõ trên thực đơn món nào không có nước mắm.

Mũi Né là nơi việc đó đã diễn ra trên thực tế, không phải một đề xuất.

Đi dọc đường Nguyễn Đình Chiểu ở Mũi Né, nhiều quán có thực đơn ghi kiểu:

• Đánh dấu món chay bằng ký hiệu riêng, tách vegetarian với vegan
• Ghi chú "no fish sauce" cho món dùng được
• Ghi rõ có gluten, có đậu phộng, có trứng, có sữa
• Thực đơn nhiều thứ tiếng

Không phải quán nào cũng làm, và làm thì không phải nơi nào cũng chuẩn. Nhưng tỷ lệ quán làm ở đây cao hơn hẳn mặt bằng Việt Nam, và lý do rất thẳng: khách hỏi suốt ba mươi năm thì quán phải trả lời.

Điều đáng học từ đó

Ba điểm, và cả ba là chuyện làm ăn chứ không phải chuyện đạo lý.

Một — ghi chú thành phần không tốn tiền. Nó tốn một lần ngồi rà lại thực đơn. Bài Cam Ranh đã nói điều này và Mũi Né chứng minh nó khả thi.

Hai — nó mở ra nhiều nhóm khách cùng lúc. Cái ghi chú "không nước mắm" phục vụ người ăn chay; "không đậu phộng" phục vụ người dị ứng; "không gluten" phục vụ người bệnh celiac; "không trứng sữa" phục vụ người vegan. Một việc, bốn nhóm.

Ba — nó làm người bán bớt phải giải thích. Thay vì mỗi bàn hỏi một lần, thông tin nằm sẵn trên giấy.

Loạt bài đã chỉ ra suốt 217 bài rằng bẫy lớn nhất với người ăn chay ở Việt Nam là thứ bị xếp vào "gia vị" — nước mắm, mắm nêm, mắm ruốc, mắm tôm, mắm bò hóc, sá sùng, muối tôm, dầu hào. Ghi chú thành phần là lời giải hệ thống cho toàn bộ nhóm bẫy đó, thay vì giải từng cái một bằng cách hỏi.

Còn phần chưa tốt thì cũng nên nói

Ghi chú trên thực đơn chỉ có giá trị khi bếp làm đúng như ghi. Mấy chỗ hay sai, đã nêu ở bài Bình Tân, vẫn đúng ở đây:

• Chảo dùng chung — xào chay bằng chảo vừa xào thịt
• Dầu chiên chung
• Nước dùng chung — canh "chay" nấu bằng nước hầm xương
• Nêm theo thói quen — đầu bếp quen tay cho chút nước mắm mà không nghĩ

Với người giữ giới nghiêm thì mấy chỗ đó làm suất ăn không dùng được, dù thực đơn ghi đúng. Nên câu hỏi bổ sung vẫn đáng hỏi: "Món này nấu riêng hay nấu chung chảo ạ?"

Đồi cát và nhịp khách

Mũi Né có đồi cát bay và đồi cát đỏ — cảnh quan đặc trưng của vùng bán khô hạn mà bài Bình Thuận đã nói.

Nhịp khách ở đây rất rõ và rất đáng chú ý với người làm hàng:

• 4h30-6h — đi đồi cát ngắm bình minh; đây là hoạt động phổ biến nhất
• 6-8h — về ăn sáng
• Trưa — nắng gắt, khách nghỉ
• 16-18h — ra biển, lướt ván diều (Mũi Né là điểm lướt ván diều có tiếng)
• 19-23h — ăn tối, đông nhất

Khung đầu tiên là khung đáng nói: khách rời khách sạn lúc 4h30. Họ đi mà chưa ăn gì.

Ở một khu du lịch lâu năm với hàng trăm quán, khung 4-6 giờ sáng gần như không có gì mở ngoài vài quán cà phê. Và với người giữ chay thì càng không.

Đây là điều mà loạt bài đã ghi ở Sa Pa, Mỹ Sơn, Ngã Năm, Cửa Lò, Hạ Long, và nhắc lại lần cuối ở đây: hoạt động du lịch đặc sắc nhất của một nơi thường diễn ra vào giờ mà không ai bán đồ ăn.

Món chay ở Mũi Né

• Quán chay riêng — có vài chỗ ở Phan Thiết và Mũi Né
• Quán quốc tế có món chay — nhiều, và thường ghi chú rõ
• Bánh căn chay, bánh xèo chay — món vùng
• Gỏi cuốn chay, bánh hỏi
• Thanh long — Bình Thuận là thủ phủ; cả trái lẫn hoa (bài Tân An)
• Bánh mì chay — quầy nhỏ dọc đường
• Nước mắm Phan Thiết, hải sản, lẩu thả — đặc sản, không chay

Nước mắm là đặc sản số một của Phan Thiết, nên vùng này là nơi bẫy mắm dày nhất — đã cảnh báo ở bài Phan Thiết - Mũi Né và bài La Gi.

Nhưng cũng chính vì là vùng du lịch quốc tế lâu năm, đây lại là một trong những nơi dễ hỏi nhất: người bán quen với câu hỏi về thành phần, và không thấy phiền.

Đó là một điểm đáng kết lại: cái làm việc ăn chay dễ hơn không phải là có nhiều quán chay, mà là người bán quen với việc được hỏi.

Bánh Mì XANH tìm đối tác nhượng quyền ở các tỉnh thành — mô hình bánh mì chay 24 giờ, thực đơn gọn. Xem nhuongquyenbanhmi.com.

Hỏi đáp nhanh

Thực đơn ở Mũi Né có gì khác?

Nhiều quán đánh dấu món chay tách vegetarian với vegan, ghi chú "no fish sauce", ghi rõ có gluten, đậu phộng, trứng, sữa, và làm thực đơn nhiều thứ tiếng — tỷ lệ cao hơn hẳn mặt bằng Việt Nam.

Vì sao lại như vậy?

Vì khách quốc tế hỏi suốt ba mươi năm thì quán phải trả lời.

Ghi chú thành phần có lợi gì cho quán?

Không tốn tiền, chỉ tốn một lần ngồi rà thực đơn; mở ra nhiều nhóm khách cùng lúc (ăn chay, dị ứng đậu phộng, celiac, vegan); và làm người bán bớt phải giải thích từng bàn.

Ghi đúng đã đủ chưa?

Chưa, nếu bếp dùng chung chảo, chung dầu chiên, chung nước dùng, hoặc nêm theo thói quen. Nên hỏi thêm: "Món này nấu riêng hay nấu chung chảo ạ?"

Khách Mũi Né đi chơi vào giờ nào?

Đi đồi cát ngắm bình minh từ 4h30-6h, ra biển và lướt ván diều 16-18h, ăn tối 19-23h. Khung 4h30 thì họ đi mà chưa ăn gì.

Cái gì thật sự làm việc ăn chay dễ hơn?

Không phải có nhiều quán chay, mà là người bán quen với việc được hỏi.