Ăn chay ở Bến Cầu: đạo Cao Đài và một quy định ăn chay được viết thành điều khoản

Bến Cầu là huyện biên giới Tây Ninh, giáp Campuchia, nơi có cửa khẩu quốc tế Mộc Bài — cửa khẩu đường bộ lớn nhất phía Nam, nằm trên tuyến TP.HCM đi Phnom Penh.

Một tôn giáo viết việc ăn chay thành điều khoản

Loạt bài đã đi qua nhiều truyền thống kiêng ăn: Phật giáo Bắc tông (chay trường và chay kỳ), Nam tông (giới không chọn), Hoà Hảo, Công giáo (mùa Chay), Chăm Bà La Môn và Bà Ni, Hindu.

Tây Ninh là trung tâm của đạo Cao Đài — một tôn giáo ra đời tại Việt Nam năm 1926, có Toà Thánh Tây Ninh làm trung tâm, và có cộng đồng tín đồ rất đông ở Nam Bộ.

Bài Tây Ninh đã nói về Toà Thánh và về giáo lý dung hợp của đạo này. Ở đây nói phần liên quan trực tiếp: cách Cao Đài quy định việc ăn chay.

Chay có bậc, có số ngày

Điểm làm Cao Đài khác phần lớn truyền thống khác: việc ăn chay không phải lời khuyên chung chung, mà được quy định thành bậc rõ ràng:

• Lục trai — ăn chay 6 ngày mỗi tháng âm lịch. Đây là mức tối thiểu cho người nhập môn.
• Thập trai — ăn chay 10 ngày mỗi tháng.
• Trường trai — ăn chay quanh năm. Đây là điều kiện bắt buộc để thọ các phẩm vị cao trong đạo và để dự một số nghi lễ.

Nghĩa là trong Cao Đài, ăn chay không chỉ là việc tu dưỡng cá nhân mà còn gắn với vị trí trong tổ chức tôn giáo.

Vì sao chi tiết này đáng nói

Ba lý do, và cả ba đều thực tế.

Một — nó giải thích vì sao Tây Ninh và các tỉnh Nam Bộ có nền ăn chay rất vững. Khi một số lượng lớn người có lịch chay cố định và bắt buộc, thì nhu cầu món chay không phải chuyện thời vụ — nó là nền.

Hai — nó bổ sung vào bảng mà loạt bài đã dựng dần. Cộng lại thì Việt Nam có ít nhất sáu truyền thống dẫn tới việc hạn chế ăn thịt: Phật giáo Bắc tông, Hoà Hảo và các đạo Bửu Sơn Kỳ Hương - Tứ Ân Hiếu Nghĩa, Cao Đài, Công giáo (mùa Chay), Hindu giáo Chăm, và Islam của cộng đồng Chăm.

Sáu nguồn, sáu lý do khác nhau, và cùng một kết quả trên mâm cơm. Đây là điều mà bài Duy Xuyên đã nêu và tới đây thì đủ dữ kiện để nói chắc: ở Việt Nam, việc kiêng thịt không thuộc về một tôn giáo nào cả — nó là một nếp chung của nhiều nếp riêng.

Ba — và đây là điểm dùng được nhất: lịch chay Cao Đài dự báo được chính xác. Bài Bình Tân đã nói khách chay là khách có lịch; ở Tây Ninh thì lịch đó còn rõ hơn, vì các ngày lục trai và thập trai là cố định theo tháng âm.

Mộc Bài và nhịp cửa khẩu

Cửa khẩu Mộc Bài nằm ở Bến Cầu, cách TP.HCM khoảng 70 km, là cửa khẩu đường bộ nhộn nhịp nhất phía Nam.

Nhịp ở đây giống mọi cửa khẩu mà loạt bài đã đi qua — Lao Bảo (bài Đông Hà), Tân Châu, Hà Tiên, Thường Phước (bài Hồng Ngự):

• Xe khách tuyến TP.HCM - Phnom Penh chạy từ sáng sớm
• Xe tải và container qua lại suốt ngày đêm
• Người làm thủ tục, bốc xếp, môi giới làm theo nhịp xe
• Khách du lịch và người đi làm ăn qua lại hai chiều

Với người giữ chay đi tuyến này, bài Đông Hà đã nêu nguyên tắc dùng được nguyên: bên Campuchia là nước Phật giáo Nam tông, đừng tìm "quán chay", hãy tìm món — cơm, rau, đậu, trái cây đều có. Cái phải hỏi là prahok, mắm cá Khmer, tương đương mắm bò hóc mà bài Trà Vinh và Sóc Trăng đã nói.

Tây Ninh và hai đặc sản chay

Tây Ninh có hai thứ mà người ăn chay nào cũng biết:

Bánh tráng phơi sương

Đặc sản Trảng Bàng: bánh tráng nướng sơ rồi phơi ngoài trời lúc rạng sáng cho sương làm mềm. Thành phẩm dẻo, ăn ngay không cần nhúng nước.

Chi tiết đáng chú ý: phải phơi đúng lúc có sương và thu vào trước khi nắng lên — tức là người làm nghề phải thức từ khoảng 3-4 giờ sáng. Lại một nghề nữa vào danh sách người làm việc trái giờ mà loạt bài đã đếm suốt.

Bánh tráng phơi sương chay hoàn toàn — chỉ bột gạo và muối. Bản gốc ăn kèm thịt luộc và rau rừng; bỏ thịt thì vẫn còn nguyên cái hay của món, vì phần đặc sắc là bánh và rổ rau rừng hàng chục loại.

Đây lại đúng nguyên tắc đã lập ở bài Hội An, Điện Bàn, Liên Chiểu: món có cấu trúc tách rời thì chuyển thể chay dễ.

Muối ớt Tây Ninh

Muối ớt Tây Ninh nổi tiếng khắp nước. Nhưng đây là một bẫy lớn với người ăn chay, và cần nói rõ:

Muối tôm Tây Ninh có tôm thật. Công thức phổ biến gồm muối, ớt, tỏi, đường, và tôm khô xay. Tên gọi đã nói rõ, nhưng nhiều người vẫn nghĩ đó chỉ là tên gọi cho vui.

Có muối ớt chay bán sẵn — dùng nấm hoặc chỉ muối ớt tỏi đường. Phải đọc nhãn hoặc hỏi.

Đây là loại bẫy mà loạt bài đã gặp nhiều lần: thứ trông như gia vị thực vật nhưng không phải — muối kiến vàng ở Ayun Pa, sá sùng ở Quảng Ninh, dầu hào, bánh pía có trứng muối, bánh đậu xanh có mỡ.

Món chay ở Bến Cầu

• Cơm chay — Tây Ninh là tỉnh có cơm chay dễ tìm nhất Nam Bộ, nhờ cộng đồng Cao Đài
• Bánh canh Trảng Bàng chay — bản chay dùng nấm và đậu hũ
• Bánh tráng phơi sương cuốn rau rừng — chay nếu bỏ thịt, chấm tương thay mắm
• Muối ớt chay — đọc nhãn
• Canh chua chay, đậu hũ kho
• Bánh mì chay — dọc quốc lộ 22 và gần cửa khẩu
• Mãng cầu Bà Đen — đặc sản, chay
• Bánh canh giò heo, muối tôm — không chay

Rau rừng Trảng Bàng đáng nói riêng: một rổ có thể có hàng chục loại lá — lá cóc, lá bứa, lá xoài non, đọt vừng, lá lụa, quế vị, trâm ổi. Đây là một trong những rổ rau phong phú nhất bếp Việt, và toàn bộ đều chay.

Nó cũng là minh hoạ cho điều bài Ea Kar đã nói: hương là thứ thứ ba mà món chay hay thiếu, và hương thì gần như hoàn toàn đến từ rau thơm.

Bánh Mì XANH tìm đối tác nhượng quyền ở các tỉnh thành — mô hình bánh mì chay 24 giờ, thực đơn gọn. Xem nhuongquyenbanhmi.com.

Hỏi đáp nhanh

Đạo Cao Đài quy định ăn chay thế nào?

Thành bậc rõ ràng: lục trai là 6 ngày mỗi tháng âm lịch (mức tối thiểu cho người nhập môn), thập trai là 10 ngày, và trường trai là quanh năm — điều kiện bắt buộc để thọ các phẩm vị cao trong đạo.

Việt Nam có mấy truyền thống dẫn tới hạn chế ăn thịt?

Ít nhất sáu: Phật giáo Bắc tông, Hoà Hảo cùng Bửu Sơn Kỳ Hương và Tứ Ân Hiếu Nghĩa, Cao Đài, Công giáo (mùa Chay), Hindu giáo Chăm, và Islam của cộng đồng Chăm. Sáu lý do khác nhau, cùng một kết quả trên mâm cơm.

Bánh tráng phơi sương làm thế nào?

Nướng sơ rồi phơi ngoài trời lúc rạng sáng cho sương làm mềm, thu vào trước khi nắng lên — người làm nghề phải thức từ khoảng 3-4 giờ sáng.

Muối tôm Tây Ninh có chay không?

Không. Công thức phổ biến gồm muối, ớt, tỏi, đường và tôm khô xay. Có muối ớt chay bán sẵn dùng nấm hoặc chỉ muối ớt tỏi đường — phải đọc nhãn hoặc hỏi.

Ăn chay khi qua Campuchia thì làm sao?

Đừng tìm "quán chay" vì đó là nước Phật giáo Nam tông — hãy tìm món. Cái phải hỏi là prahok, mắm cá Khmer.

Rau rừng Trảng Bàng có gì?

Một rổ có thể có hàng chục loại lá — lá cóc, lá bứa, lá xoài non, đọt vừng, lá lụa, quế vị, trâm ổi. Toàn bộ đều chay, và là một trong những rổ rau phong phú nhất bếp Việt.