Ăn chay ở Móng Cái: đọc nhãn đồ chay nhập ở chợ biên giới

Móng Cái là thành phố cực đông bắc, giáp Đông Hưng của Trung Quốc qua sông Ka Long. Đây là một trong những cửa khẩu đường bộ nhộn nhịp nhất phía bắc.

Điểm đầu của hình chữ S

Ở phường Trà Cổ có mũi Sa Vĩ — điểm được coi là nơi đặt nét bút đầu tiên khi vẽ hình chữ S của bản đồ Việt Nam.

Ở đó có cụm tượng đài ba ngọn phi lao và câu thơ của Tố Hữu: "Từ Trà Cổ rừng dương đến Cà Mau rừng đước".

Loạt bài này đã tới mũi Cà Mau ở bài trước — điểm cuối. Đây là điểm đầu. Hai đầu một đất nước, cách nhau hơn hai nghìn cây số, và cả hai đều là vùng đất do cây giữ lại: rừng dương ở Trà Cổ chắn cát, rừng đước ở Cà Mau giữ phù sa.

Trà Cổ còn có bãi biển dài nhất Việt Nam — khoảng 17 km cát phẳng — và nhà thờ Trà Cổ xây từ năm 1880.

Đồ chay ở chợ biên giới

Đây là phần thực tế nhất của bài này.

Móng Cái là một đầu mối hàng hoá lớn, và trong dòng hàng đó có đồ chay chế biến sẵn: chả chay, tôm chay, gà chay, xúc xích chay, ruốc nấm, các loại gia vị chay.

Như đã nói ở bài Chợ Lớn, kỹ thuật làm món chay giả mặn có gốc từ bếp Hoa, và tới nay phần lớn sản phẩm dạng này trên thị trường Việt Nam hoặc nhập, hoặc làm theo công thức và nguyên liệu nhập.

Vì sao cần đọc nhãn

Ba lý do:

1. Có thể không chay thật — một số sản phẩm ghi "chay" nhưng thành phần có bột trứng, sữa bột, dầu hào, chiết xuất hải sản
2. Nhiều phụ gia — phẩm màu, chất bảo quản, chất điều vị liều cao
3. Hàng không nhãn phụ tiếng Việt — không rõ nguồn gốc, hạn dùng, nhà sản xuất

Đọc nhãn thế nào

Với người ăn chay, những từ cần tìm trong bảng thành phần:

Hai dòng cuối là hai thứ ít người biết nhất, và chúng xuất hiện trong kẹo, bánh, nước ngọt màu đỏ, trái cây phủ bóng.

Ba nguyên tắc mua cho gọn

1. Thành phần càng ngắn càng tốt — đậu, nấm, bột mì, muối, dầu thực vật là đủ
2. Phải có nhãn phụ tiếng Việt ghi nhà nhập khẩu, hạn dùng, thành phần
3. Ưu tiên nguyên liệu thô hơn sản phẩm hoàn chỉnh — mua đậu hũ ky, nấm khô, đậu đỗ thay vì mua chả chay đóng gói; rẻ hơn, sạch hơn, tốt hơn

Điểm thứ ba lặp lại điều đã nói ở bài Kỳ Anh và bài Chợ Lớn: bữa chay tốt dựa vào đậu và nấm, không dựa vào đồ giả mặn.

Ẩm thực giao thoa Việt - Hoa

Móng Cái có ẩm thực pha rõ nét, và với người ăn chay thì điều này có hai mặt.

Thuận

• Bếp Hoa có truyền thống chay, nên đồ chay khô dễ tìm: tàu hũ ky, mì căn, nấm khô, chao, tương
• Người bán hiểu khái niệm "chay" ngay, không phải giải thích
• Có món chay kiểu Hoa: mì xào chay, bánh bao chay, chè mè đen, sương sáo

Khó

• Dầu hào trong hầu hết món xào kiểu Hoa
• Nước dùng xương trong mì và bánh canh
• Mỡ heo trong bánh và món chiên
• Hải sản là đặc sản chính của vùng biển này

Đặc sản Móng Cái

• Bánh cuốn chả mực, ghẹ, sá sùng, ngán — đặc sản, không chay
• Khau nhục — món thịt của người Hoa và Tày, không chay
• Bánh gật gù — bánh tráng cuộn kiểu Tiên Yên; phần bánh là bột gạo nên chay, nước chấm thì phải đổi
• Trà, hoa quả, hạt khô — hàng biên giới
• Cà phê, bánh kẹo nhập — đọc nhãn như trên

Thành phố cửa khẩu và nhịp hàng hoá

Móng Cái hoạt động theo nhịp của cửa khẩu và chợ đầu mối: xe hàng chạy đêm, bốc dỡ rạng sáng, chợ nhóm rất sớm.

Cộng với đó là lượng khách du lịch qua lại biên giới và khách đi Trà Cổ vào mùa hè.

Người làm hàng, tài xế đường dài, tiểu thương chợ biên — nhóm ăn uống lệch giờ điển hình, và trong đó có người giữ lệ chay. Đây là khoảng trống đã lặp lại ở Lao Bảo, Mộc Bài, Kỳ Anh và mọi cửa khẩu khác trong loạt bài này.

Hỏi đáp nhanh

Mũi Sa Vĩ ở đâu?

Ở phường Trà Cổ, Móng Cái — điểm được coi là nơi đặt nét bút đầu tiên khi vẽ hình chữ S của bản đồ Việt Nam, đối xứng với mũi Cà Mau ở đầu kia.

Vì sao phải đọc nhãn đồ chay nhập?

Vì một số sản phẩm ghi "chay" nhưng thành phần có bột trứng, sữa bột, dầu hào, chiết xuất hải sản; nhiều loại có phụ gia liều cao; và hàng không nhãn phụ tiếng Việt thì không rõ nguồn gốc, hạn dùng.

Những thành phần nào cần tránh?

Gelatin, dầu hào, bột trứng, whey, casein, lactose, chiết xuất thịt xương cá, mỡ động vật, carmine (E120 — phẩm màu từ rệp son) và shellac (E904 — chất tạo bóng từ côn trùng).

Carmine và shellac có ở đâu?

Trong kẹo, bánh, nước ngọt màu đỏ và trái cây phủ bóng. Đây là hai thành phần ít người ăn chay biết tới nhất.

Mua đồ chay thế nào cho gọn?

Thành phần càng ngắn càng tốt; phải có nhãn phụ tiếng Việt ghi nhà nhập khẩu, hạn dùng; và ưu tiên nguyên liệu thô như đậu hũ ky, nấm khô, đậu đỗ thay vì chả chay đóng gói — rẻ hơn, sạch hơn, tốt hơn.

Ăn chay ở Móng Cái thuận và khó chỗ nào?

Thuận vì bếp Hoa có truyền thống chay nên đồ chay khô dễ tìm và người bán hiểu ngay. Khó vì dầu hào có trong hầu hết món xào kiểu Hoa, nước dùng thường ninh xương, và hải sản là đặc sản chính của vùng.