Ăn chay ở Măng Đen: rừng thông này là rừng người trồng

Măng Đen thuộc huyện Kon Plông, Kon Tum, ở độ cao khoảng 1.200 mét. Khí hậu mát quanh năm, rừng thông bạt ngàn, sương mù buổi sáng — nên nhiều người gọi đây là "Đà Lạt thứ hai".

Rừng thông này từ đâu ra

Đây là điều ít người biết khi tới đây chụp ảnh giữa rừng thông: phần lớn rừng thông ở Măng Đen không phải rừng tự nhiên.

Chúng là rừng trồng — thông ba lá, được trồng từ thời Pháp và tiếp tục qua nhiều giai đoạn sau đó.

Vì sao trồng thông

Thông ba lá có mấy đặc điểm khiến nó được chọn cho vùng cao:

• Chịu đất nghèo — mọc được trên đất đồi bạc màu, đất sau nương rẫy
• Lớn nhanh, dễ trồng thành hàng
• Giữ đất — chống xói mòn trên đồi dốc
• Cho nhựa và gỗ — giá trị kinh tế

Vì được trồng nên chúng mọc thẳng hàng, cao đều, và dưới tán thì trống trải — không có tầng cây bụi dày đặc như rừng tự nhiên.

Ai từng đi cả rừng nguyên sinh lẫn rừng thông trồng đều nhận ra ngay sự khác biệt: rừng trồng đẹp và dễ đi, rừng tự nhiên rậm và nhiều tầng.

Rừng trồng có phải rừng thật không

Câu hỏi này đáng hỏi, và câu trả lời là: có ích, nhưng không thay được rừng tự nhiên.

Điểm cuối liên quan trực tiếp tới hai bài trước trong loạt này: bài thuốc trăm vị của người Dao ở Lai Châu và sâm Ngọc Linh ở Quảng Nam đều cần rừng tự nhiên nhiều tầng, không sống được dưới rừng thông trồng.

Nói cách khác: trồng lại cây thì được, nhưng trồng lại rừng thì khó hơn nhiều.

Hai nơi thờ tự trên cùng một thị trấn nhỏ

Măng Đen là thị trấn rất nhỏ, nhưng có hai điểm hành hương thuộc hai tôn giáo.

Tượng Đức Mẹ Măng Đen

Đây là bức tượng Đức Mẹ Fatima được dựng từ những năm 1970, sau đó bị bỏ quên trong rừng nhiều năm.

Khi tìm lại được, tượng đã mất hai bàn tay. Người ta quyết định giữ nguyên như vậy, không phục chế.

Chính chi tiết đó làm nên sức hút của nơi này. Giáo dân Tây Nguyên và cả nước về đây rất đông, và bức tượng cụt tay trở thành hình ảnh được nhắc tới nhiều hơn bất cứ tượng nguyên vẹn nào trong vùng.

Vì sao một bức tượng hỏng lại có sức nặng hơn tượng lành? Có lẽ vì nó trông giống người thật hơn — mang dấu vết của thời gian và mất mát, thay vì hoàn hảo.

Chùa Khánh Lâm

Trên một quả đồi thông có chùa Khánh Lâm, xây trong những năm 2010, với đường lên qua hàng trăm bậc giữa rừng thông.

Chùa có chánh điện lớn, tượng Phật, và tầm nhìn ra thung lũng. Đây là chùa mới, nhưng vị trí thì rất đẹp.

Chùa có phục vụ cơm chay vào dịp lễ và ngày rằm.

Một thị trấn phát triển nhanh hơn hạ tầng

Măng Đen là ví dụ rõ nhất trong loạt bài này về một hiện tượng đang diễn ra ở nhiều nơi: khách tăng nhanh hơn dịch vụ.

Trong vài năm, nơi này từ một thị trấn heo hút thành điểm đến được nhắc liên tục trên mạng xã hội. Homestay mọc lên, quán cà phê mở, đất tăng giá.

Nhưng hạ tầng ăn uống thì chưa theo kịp:

• Quán ít, tập trung vài tuyến đường
• Đóng sớm — thị trấn nhỏ, tối là vắng
• Thực đơn hẹp — gà nướng, cơm lam, lẩu, cá tầm
• Gần như không có lựa chọn chay

Trong khi khách tới đây có hai nhóm mà tỉ lệ ăn chay đều cao hơn mặt bằng: khách hành hương tới tượng Đức Mẹ và chùa Khánh Lâm, và khách trẻ đi nghỉ cuối tuần.

Đây là bài toán của mọi điểm mới nổi

Loạt bài đã gặp cùng tình trạng ở nhiều nơi khác nhau, và điểm chung là:

• Cung ăn uống chạy theo cái dễ nhất — món đặc sản địa phương, bán được giá
• Nhu cầu ngách không ai phục vụ vì "chưa đủ đông"
• Nhưng khách ngách đó thì vẫn tới, vẫn đói, và vẫn phải ăn gì đó

Ở một thị trấn nhỏ như Măng Đen, chỉ cần một chỗ bán đồ chay mở dài giờ là đã phục vụ được toàn bộ nhóm đó — vì không có đối thủ nào.

Rau ôn đới Măng Đen

Khí hậu mát quanh năm nên Măng Đen trồng được rau ôn đới, giống Đà Lạt, Sa Pa, Mộc Châu, Tam Đảo đã nói ở các bài trước:

• Su su, cải, bắp cải, súp lơ, cà rốt, khoai tây
• Dâu tây, cà chua
• Nấm — vùng này có trồng nấm
• Sim rừng, chuối rừng

Nghĩa là nguyên liệu chay ở đây không thiếu. Thiếu là chỗ nấu và chỗ bán.

Ai ở homestay có bếp thì mua rau ở chợ Măng Đen và tự nấu là phương án tốt nhất — rau tươi, rẻ, và chủ động.

Món và chỗ cần hỏi

• Rau su su, rau rừng luộc — xin xào dầu thay mỡ
• Cơm lam — chay, nhưng hay ăn kèm gà
• Nấm các loại
• Bánh mì, xôi ở chợ sáng
• Gà nướng, cá tầm, heo rẫy, rượu cần — đặc sản, không chay
• Muối kiến vàng — không chay, cảnh báo đã nói ở bài Kon Tum

Đường tới Măng Đen

Măng Đen cách thành phố Kon Tum khoảng 50 km, cách Quảng Ngãi khoảng 130 km qua đèo Măng Đen trên quốc lộ 24.

Cung đường này đẹp nhưng vắng, nhiều đoạn không có quán. Người ăn chay đi Măng Đen nên áp dụng nguyên tắc đã nói ở mọi bài vùng cao: mang theo đồ cho ít nhất một bữa.

Hỏi đáp nhanh

Rừng thông Măng Đen là rừng gì?

Phần lớn là rừng trồng — thông ba lá, trồng từ thời Pháp và tiếp tục qua nhiều giai đoạn sau. Vì được trồng nên cây mọc thẳng hàng, cao đều và dưới tán trống trải.

Vì sao chọn trồng thông ở vùng cao?

Vì thông ba lá chịu được đất nghèo và đất sau nương rẫy, lớn nhanh, giữ đất chống xói mòn trên đồi dốc, và cho nhựa cùng gỗ.

Rừng trồng có thay được rừng tự nhiên không?

Không. Rừng trồng giữ đất giữ nước và hấp thụ carbon tốt, nhưng đa dạng sinh học rất thấp vì chỉ một loài cây, hạn chế nơi ở cho động vật, và gần như không có cây thuốc hay rau rừng. Trồng lại cây thì được, trồng lại rừng thì khó hơn nhiều.

Tượng Đức Mẹ Măng Đen có gì đặc biệt?

Tượng Đức Mẹ Fatima dựng từ những năm 1970, bị bỏ quên trong rừng nhiều năm; khi tìm lại thì đã mất hai bàn tay, và người ta quyết định giữ nguyên không phục chế.

Vì sao một bức tượng hỏng lại có sức hút hơn?

Có lẽ vì nó trông giống người thật hơn — mang dấu vết của thời gian và mất mát, thay vì hoàn hảo.

Ăn chay ở Măng Đen thế nào?

Nguyên liệu không thiếu vì vùng này trồng rau ôn đới, thiếu là chỗ nấu và chỗ bán. Ở homestay có bếp thì mua rau ở chợ rồi tự nấu là phương án tốt nhất.