Ăn chay ở Lào Cai: ngôi đền thờ Trần Hưng Đạo dựng ngay cạnh cửa khẩu

Thành phố Lào Cai nằm bên sông Hồng, ngay nơi con sông này chảy vào Việt Nam. Bên kia cầu là Hà Khẩu của Trung Quốc. Đây là cửa khẩu quốc tế đường bộ và đường sắt quan trọng bậc nhất phía bắc.

Đền Thượng — vị trí nói lên tất cả

Trên đồi Hoả Hiệu, ngay sát cửa khẩu, có đền Thượng — thờ Quốc công Tiết chế Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn.

Đền được dựng từ thời Lê, và vị trí của nó thì rất rõ ràng: đền nhìn thẳng ra biên giới.

Vì sao lại là Trần Hưng Đạo

Trần Hưng Đạo là vị tướng ba lần đánh bại quân Nguyên Mông — đế quốc mạnh nhất thế giới thế kỷ 13. Trong tâm thức dân gian Việt Nam, ông được thờ như Đức Thánh Trần, vị thánh hộ quốc.

Đặt đền thờ ông ở đúng điểm biên giới là một cách nói không cần lời: đây là chỗ đứng, và đây là người trông coi.

Loạt bài này đã gặp cùng một logic ở bài Cao Bằng — chùa Phật Tích Trúc Lâm Bản Giốc, ngôi chùa đầu tiên dựng ở biên giới phía bắc sau 1979. Một công trình tín ngưỡng đặt ở biên giới bao giờ cũng mang hai lớp nghĩa: nơi thờ tự, và dấu văn hoá cắm ở nơi cần có dấu.

Lễ hội đền Thượng diễn ra rằm tháng Giêng, là lễ hội lớn nhất của thành phố, thu hút khách từ khắp vùng.

Đồ lễ ở đền thờ anh hùng dân tộc thì tuỳ ban như đã nói ở các bài trước: lễ chay luôn được nhận, và phần đông người đi lễ dâng hương, hoa, quả, oản, xôi chè.

Cửa ngõ của cả một vùng

Lào Cai là tỉnh chứa nhiều điểm đến mà loạt bài đã nói riêng:

• Sa Pa — rau ôn đới và hai cách hiểu về chữ "chay"
• Bắc Hà — chợ phiên và mận tam hoa
• Y Tý, Mường Hum — ruộng bậc thang và chợ vùng cao
• Fansipan — đỉnh cao nhất Đông Dương, nay có cáp treo và quần thể chùa trên đỉnh

Thành phố Lào Cai là điểm trung chuyển của tất cả: khách xuống tàu đêm từ Hà Nội, khách qua cửa khẩu, xe đi Sa Pa và Bắc Hà đều tập trung ở đây.

Tàu đêm và bữa sáng lúc năm giờ

Tuyến tàu đêm Hà Nội - Lào Cai là cách đi phổ biến nhất lên Sa Pa. Tàu tới ga Lào Cai vào khoảng 5 tới 6 giờ sáng.

Hàng trăm khách xuống ga cùng lúc, đói, và chờ xe đi Sa Pa. Quanh ga có quán phở, bún, cháo — nước dùng xương, tất nhiên.

Đây là một trong những ví dụ cụ thể nhất trong cả loạt bài về khoảng trống đang nói: một lượng khách lớn, tập trung vào một khung giờ cố định, mỗi ngày, quanh năm — và trong đó chắc chắn có người ăn chay.

Ẩm thực giao thoa vùng biên

Như Móng Cái, Lào Cai có ẩm thực pha Việt - Hoa cộng ẩm thực các dân tộc vùng cao.

Thuận cho người ăn chay

• Chợ biên giới sẵn đồ chay khô — tàu hũ ky, mì căn, nấm khô, mộc nhĩ, măng khô, miến
• Rau vùng cao quanh năm — cải mèo, su su, bí, đậu
• Người bán quen khái niệm chay nhờ ảnh hưởng bếp Hoa

Chỗ cần hỏi

• Dầu hào trong món xào — như đã nói ở bài Móng Cái và Chợ Lớn
• Mỡ lợn — bếp vùng cao xào rau bằng mỡ là mặc định, đã nói ở bài Lạng Sơn và Hà Giang
• Nước dùng phở, bún, thắng cố
• Đồ khô không nhãn ở chợ biên — đọc nhãn theo hướng dẫn ở bài Móng Cái

Đặc sản Lào Cai

• Gạo Séng Cù — giống gạo đặc sản vùng Mường Khương, Bát Xát; hạt dài, cơm dẻo thơm
• Tương ớt Mường Khương — làm từ ớt vùng cao, cay và thơm; chay nếu không pha mắm, phải hỏi
• Mận tam hoa Bắc Hà, lê, đào
• Chè shan tuyết
• Nấm hương, mộc nhĩ, măng khô — hàng khô vùng cao, chay
• Thắng cố, lợn cắp nách, cá hồi Sa Pa — đặc sản, không chay

Gạo Séng Cù đáng nhắc: đây là gạo tẻ ngon vào loại nhất miền Bắc, và như đã nói ở bài Điện Biên và Long An — bữa chay đứng hay đổ là ở bát cơm. Mua một cân Séng Cù về nấu với muối vừng là đủ hiểu.

Chùa trên đỉnh Fansipan

Trên đỉnh Fansipan (3.147 mét) nay có một quần thể công trình tâm linh: chùa Trình, bảo an thiền tự, đại tượng Phật A Di Đà cao 21,5 mét, và đường La Hán với các pho tượng đá dọc lối lên.

Việc dựng chùa trên nóc nhà Đông Dương gây nhiều ý kiến khác nhau — có người thấy hợp, có người thấy không cần thiết.

Dù nghĩ thế nào, có một điểm thực tế đáng ghi nhận: quần thể này khiến rất nhiều người cao tuổi lần đầu được lên tới đỉnh, điều mà trước kia chỉ người leo núi khoẻ mạnh mới làm được.

Trên đỉnh và ở ga cáp treo có phục vụ đồ ăn, nhưng ít lựa chọn chay. Ai lên đây nên mang theo — và nhớ rằng ở độ cao đó, cơ thể đốt năng lượng nhanh hơn và cần nhiều nước hơn.

Hỏi đáp nhanh

Đền Thượng Lào Cai thờ ai?

Quốc công Tiết chế Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn, dựng từ thời Lê trên đồi Hoả Hiệu ngay sát cửa khẩu, nhìn thẳng ra biên giới. Lễ hội diễn ra rằm tháng Giêng.

Vì sao đặt đền thờ ở ngay biên giới?

Vì đó là cách nói không cần lời: đây là chỗ đứng, và đây là người trông coi. Cùng logic với chùa Phật Tích Trúc Lâm Bản Giốc ở Cao Bằng — công trình tín ngưỡng ở biên giới bao giờ cũng vừa là nơi thờ tự vừa là dấu văn hoá.

Tàu đêm Hà Nội - Lào Cai tới lúc mấy giờ?

Khoảng 5 tới 6 giờ sáng. Hàng trăm khách xuống ga cùng lúc, đói, chờ xe đi Sa Pa — và quanh ga chỉ có phở, bún, cháo nước dùng xương.

Gạo Séng Cù là gì?

Giống gạo tẻ đặc sản vùng Mường Khương, Bát Xát, hạt dài, cơm dẻo thơm, thuộc loại ngon nhất miền Bắc. Bữa chay đứng hay đổ là ở bát cơm, nên đây là thứ đáng mua.

Tương ớt Mường Khương có chay không?

Làm từ ớt vùng cao, cay và thơm, chay nếu không pha mắm — nhưng nhiều nơi có pha nên phải hỏi.

Trên đỉnh Fansipan có gì?

Quần thể công trình tâm linh gồm chùa Trình, bảo an thiền tự, đại tượng Phật A Di Đà cao 21,5 mét và đường La Hán. Trên đỉnh ít lựa chọn chay nên nên mang đồ theo, và nhớ ở độ cao đó cơ thể đốt năng lượng nhanh hơn.