Ăn chay ở Dĩ An: giữ chay khi phòng trọ không có bếp

Dĩ An là thành phố phía nam Bình Dương, giáp Thủ Đức và Biên Hoà — một trong những nơi tập trung khu công nghiệp và người lao động nhập cư đông nhất cả nước. Ở đây có ga Sóng Thần, ga hàng hoá lớn nhất phía Nam.

Một giả định mà mọi lời khuyên đều mắc phải

Loạt bài này đã viết 180 bài về ăn chay, và trong đó có rất nhiều lời khuyên về nấu: nấu nước dùng từ củ quả, ủ giá đỗ, dùng nấm khô lấy umami, chọn nguồn béo, muối dưa, phơi khô.

Tất cả những lời khuyên đó có chung một giả định: người đọc có một cái bếp.

Ở Dĩ An, và ở mọi khu công nghiệp Việt Nam, hàng triệu người không có. Phòng trọ 12-15 m², nhiều nơi cấm nấu vì sợ cháy, hoặc chỉ cho dùng một bếp điện nhỏ. Không tủ lạnh, hoặc tủ lạnh dùng chung. Không chỗ phơi, không chỗ trữ.

Bài này viết cho tình huống đó.

Giữ chay không bếp — cái gì thật sự làm được

1. Đồ khô ngâm nước sôi. Thứ cần ít nhất chỉ là một phích nước hoặc ấm siêu tốc:

• Miến, bún khô, phở khô — chần nước sôi là chín
• Mì gói chay — có bán, đọc nhãn vì nhiều loại có bột nêm thịt
• Nấm khô, rong biển khô — ngâm ra là có vị ngọt cho nước
• Đậu phộng rang, mè rang — nguồn béo và đạm, để được lâu

2. Đồ ăn liền không cần nấu.

• Bánh mì — để được, no, rẻ
• Đậu phụ — mua ở chợ, ăn được ngay với nước tương và rau
• Chao, tương, muối vừng, muối lạc — để lâu, ăn với cơm hoặc bánh mì
• Chuối, ổi, dưa hấu — rẻ, no, không cần chế biến
• Sữa đậu nành, sữa hạt — đạm lỏng, tiện

3. Cơm mua ngoài, món tự thêm. Đây là cách nhiều người dùng: mua cơm trắng ở quán cơm bình dân (thường bán riêng, rất rẻ), rồi ăn với đồ mang theo — muối vừng, chao, đậu phụ, dưa muối.

4. Bếp cơm từ thiện và chùa. Nhiều chùa ở Bình Dương, Đồng Nai, TP.HCM có bữa cơm chay miễn phí hoặc giá rất thấp, nhất là vào rằm mùng một. Loạt bài đã nhắc ở bài An Giang, Đồng Tháp, Chợ Mới rằng bếp cơm từ thiện ở miền Nam rất dày.

Điều quan trọng nhất: ăn đủ, không ăn ít

Bài Cẩm Phả đã nói và đáng nhắc lại ở đây, vì nó quan trọng hơn ở đây: ăn chay không có nghĩa là ăn ít.

Công nhân làm ca đứng máy tám tới mười hai tiếng cần năng lượng thật. Một bữa chay chỉ có cơm trắng với rau luộc là không đủ, và ăn như vậy vài tháng thì sẽ mệt, sẽ gầy, và rồi sẽ bỏ chay — rồi tự trách mình không đủ quyết tâm.

Vấn đề không nằm ở quyết tâm. Vấn đề nằm ở thiếu đạm và thiếu béo. Ba thứ rẻ nhất giải được:

• Đậu phụ — đạm, rẻ nhất trong nhóm
• Lạc và vừng — vừa đạm vừa béo, để lâu, không cần lạnh
• Đậu các loại — đậu xanh, đậu đen, đậu đỏ nấu hoặc ninh

Dĩ An làm việc theo ca

Khu công nghiệp chạy ca, và như đã mô tả ở bài Điện Bàn và bài Cẩm Phả:

• Ca đêm tan khoảng 6 giờ sáng
• Ca chiều tan khoảng 22 giờ
• Tăng ca thì muộn hơn nữa

Ở Dĩ An thì đây không phải thiểu số — đây là nhịp sống của phần lớn thành phố.

Và người nhập cư từ miền Tây, miền Trung lên đây thì mang theo lệ chay của quê: mùng một, rằm, và các ngày giỗ. Họ vẫn muốn giữ. Cái thiếu không phải ý muốn.

Cảnh rất cụ thể: ngày rằm, tan ca lúc 22 giờ, đi qua ba dãy quán mở đèn, không quán nào có đồ chay.

Đây là mô tả đúng nhất của khoảng trống mà loạt bài này đã đi 180 địa phương để chỉ ra.

Ga Sóng Thần và hàng hoá

Ga Sóng Thần là ga hàng hoá lớn nhất phía Nam, nơi hàng từ đường sắt Bắc - Nam tập kết và phân đi. Kho bãi, xe container, bốc xếp — lại thêm một lớp người làm việc trái giờ.

Loạt bài đã đếm lớp này ở khắp nơi: chợ đầu mối, cảng cá, mỏ than, chợ nổi, xe đường dài, khu công nghiệp. Cộng lại thì đây không phải một nhóm bên lề — đây là một phần rất lớn của lực lượng lao động Việt Nam.

Món chay ở Dĩ An

• Cơm chay phần — quanh chùa và trong khu dân cư; đông vào rằm mùng một
• Bún riêu chay, hủ tiếu chay, phở chay
• Bánh mì chay — quầy nhỏ, tiện nhất cho người làm ca
• Đậu hũ, tàu hũ ky, mì căn — nguồn từ Chợ Lớn và Biên Hoà, sẵn
• Xôi chay, bánh ít, bánh tét
• Sữa đậu nành — bán rong buổi sáng và tối
• Cơm tấm, hủ tiếu, lẩu, quán nhậu — không chay

Bình Dương có nhiều chùa lớn và cộng đồng Phật tử đông — chùa Bà Thiên Hậu Bình Dương ở Thủ Dầu Một là một trong những điểm hành hương lớn nhất Nam Bộ, đã nói ở bài Thủ Dầu Một.

Nghĩa là nhu cầu có thật, nguyên liệu có sẵn, cộng đồng có đông. Chỉ khung giờ là chưa ai lấp.

Bánh Mì XANH tìm đối tác nhượng quyền ở các tỉnh thành — mô hình bánh mì chay 24 giờ, thực đơn gọn. Xem trang nhượng quyền Bánh Mì XANH.

Hỏi đáp nhanh

Giữ chay khi không có bếp thì làm sao?

Bốn cách: đồ khô ngâm nước sôi (miến, bún khô, nấm khô, mì gói chay); đồ ăn liền không cần nấu (bánh mì, đậu phụ, chao, muối vừng, trái cây, sữa đậu nành); mua cơm trắng ngoài rồi ăn với đồ mang theo; và bếp cơm chùa hoặc từ thiện.

Vì sao nhiều người bỏ chay sau vài tháng?

Thường không phải vì thiếu quyết tâm mà vì thiếu đạm và thiếu béo — bữa chay chỉ cơm trắng với rau luộc thì không đủ cho người làm việc nặng.

Ba thứ rẻ nhất để bổ sung là gì?

Đậu phụ (đạm, rẻ nhất trong nhóm), lạc và vừng (vừa đạm vừa béo, để lâu, không cần lạnh), và các loại đậu xanh đậu đen đậu đỏ.

Mì gói chay có an toàn không?

Phải đọc nhãn — nhiều loại trông như chay nhưng bột nêm có thành phần từ thịt.

Công nhân khu công nghiệp tan ca lúc nào?

Ca đêm khoảng 6 giờ sáng, ca chiều khoảng 22 giờ, tăng ca thì muộn hơn. Ở Dĩ An đây không phải thiểu số mà là nhịp sống của phần lớn thành phố.

Người làm việc trái giờ có phải nhóm nhỏ không?

Không. Cộng cả chợ đầu mối, cảng cá, mỏ than, chợ nổi, xe đường dài và khu công nghiệp thì đây là một phần rất lớn của lực lượng lao động Việt Nam.