Ăn chay ở Yên Tử: thiền phái do một ông vua sáng lập

Yên Tử có một chuyện mà lịch sử Phật giáo thế giới hiếm có: một ông vua đang ở đỉnh cao quyền lực thì nhường ngôi, lên núi tu, rồi lập ra một thiền phái riêng.

Ông vua đó là Trần Nhân Tông — người hai lần cầm quân đánh bại quân Nguyên Mông. Thiền phái đó là Trúc Lâm Yên Tử, dòng thiền thuần Việt duy nhất.

Vì sao chuyện đó quan trọng với cách ăn chay

Trúc Lâm có một tinh thần khác các dòng thiền nhập ngoại: cư trần lạc đạo — ở giữa cõi đời mà vui với đạo. Không cần trốn lên núi mới tu được; làm việc đời mà giữ được tâm thì cũng là tu.

Trần Nhân Tông viết bài phú Cư trần lạc đạo với ý cốt lõi: đói thì ăn, mệt thì ngủ, việc tới thì làm — tu không phải là làm gì khác thường, mà là làm việc thường với tâm khác.

Áp vào chuyện ăn: ăn chay theo tinh thần Trúc Lâm không phải khổ hạnh, không phải hành xác. Nó là ăn giản dị, vừa đủ, không tham. Nên cơm chay Yên Tử đạm bạc chứ không cầu kỳ — khác hẳn cơm chay cung đình Huế.

Mùa hành hương

Hội xuân Yên Tử khai hội mùng mười tháng Giêng và kéo dài suốt ba tháng xuân. Đây là một trong những mùa hành hương lớn nhất miền Bắc.

Người ta lên núi để tới chùa Đồng trên đỉnh, ở độ cao gần 1.100m. Ngày xưa đi bộ cả ngày; nay có cáp treo nhưng nhiều người vẫn chọn leo bộ, vì với họ cái mệt là một phần của việc lễ.

Trong mùa đó:

• Cơm chay nhà chùa phục vụ khách thập phương, nhiều nơi không lấy tiền.
• Hàng quán dọc đường lên bán đồ chay và đồ ăn nhẹ.
• Phần lớn khách ăn chay trong ngày đi lễ, kể cả người không ăn chay thường.

Ngoài ba tháng xuân thì Yên Tử vắng hẳn — đây là thị trường theo mùa rất rõ nét.

Măng trúc và đồ núi

Yên Tử là núi trúc — rừng trúc phủ kín sườn núi, và cái tên "Trúc Lâm" cũng từ đó.

• Măng trúc — nhỏ, giòn, ngọt, khác măng tre thường. Luộc chấm tương hoặc xào là món chay đơn giản mà ngon.
• Rau rừng theo mùa — rau dớn, rau sắng, các loại lá.
• Nấm rừng mùa ẩm.
• Canh gà rừng thì tất nhiên không phải món chay — nhắc để người ăn chay đừng nhầm khi nghe giới thiệu đặc sản.

Cơm chùa Yên Tử ăn thế nào

Cơm chùa ở đây theo nếp Bắc: đơn giản, ít món, không cầu kỳ. Thường là cơm trắng, đậu phụ, rau luộc hoặc xào, canh, dưa. Ăn xong tự dọn bát.

Với người quen cơm chay Sài Gòn nhiều món thì có thể thấy đạm bạc. Nhưng đó chính là điểm — bữa cơm chùa không nhằm ngon miệng, nó nhằm đủ để đi tiếp.

Còn gì quanh Yên Tử

• Chùa Ba Vàng ở Uông Bí — quy mô lớn, mới xây dựng nhiều.
• Khu di tích nhà Trần ở Đông Triều — lăng mộ các vua Trần, chùa Quỳnh Lâm.
• Chùa Hoa Yên lưng chừng núi — nơi Trần Nhân Tông từng trụ trì.
• Am Ngoạ Vân — nơi ngài viên tịch.

Đi trọn cụm này là đi lại con đường tu của một ông vua, từ lúc lên núi tới lúc mất.

Sống lành theo Trúc Lâm

Điều Trúc Lâm để lại không phải nghi lễ mà là một thái độ: không cần bỏ đời mới tu được, và tu không phải là hành hạ bản thân.

Với người bình thường ngày nay, tinh thần đó rất dùng được: ăn chay vài ngày mỗi tháng, làm việc tử tế, bớt tham bớt giận. Không cần lên núi.

Ghé Yên Tử

• Mùa xuân đông nhất, mùng mười tháng Giêng khai hội.
• Ngoài mùa yên tĩnh, hàng quán ít, nên mang theo đồ ăn.
• Leo bộ mất khoảng sáu tiếng cả lên lẫn xuống; cáp treo nhanh hơn nhiều.
• Cơm chay nhà chùa có, nhưng nên hỏi giờ vì không phục vụ cả ngày.

Bánh Mì XANH tìm đối tác nhượng quyền ở các tỉnh thành — mô hình bánh mì chay 24 giờ, thực đơn gọn, hợp cả thị trường theo mùa. Xem trang nhượng quyền Bánh Mì XANH.

Hỏi đáp nhanh

Trúc Lâm khác các dòng thiền khác ở đâu?

Đây là thiền phái thuần Việt duy nhất, do vua Trần Nhân Tông sáng lập sau khi nhường ngôi lên núi tu. Tinh thần cốt lõi là "cư trần lạc đạo" — ở giữa cõi đời mà vui với đạo, không cần trốn lên núi mới tu được.

Tinh thần đó ảnh hưởng gì tới chuyện ăn chay?

Ăn chay theo Trúc Lâm không phải khổ hạnh hay hành xác, mà là ăn giản dị, vừa đủ, không tham. Nên cơm chay Yên Tử đạm bạc chứ không cầu kỳ, khác hẳn cơm chay cung đình Huế.

Mùa hành hương kéo dài bao lâu?

Khai hội mùng mười tháng Giêng và kéo dài suốt ba tháng xuân. Ngoài ba tháng đó Yên Tử vắng hẳn — thị trường theo mùa rất rõ nét.

Măng trúc khác măng tre thế nào?

Nhỏ hơn, giòn và ngọt hơn. Luộc chấm tương hoặc xào là món chay đơn giản mà ngon. Yên Tử là núi trúc nên cái tên Trúc Lâm cũng từ đó.

Cơm chùa Yên Tử ăn ra sao?

Theo nếp Bắc: cơm trắng, đậu phụ, rau luộc hoặc xào, canh, dưa, ăn xong tự dọn bát. Bữa cơm chùa không nhằm ngon miệng mà nhằm đủ để đi tiếp.

Đi ngoài mùa lễ thì sao?

Yên tĩnh nhưng hàng quán ít, nên mang theo đồ ăn. Cơm chay nhà chùa vẫn có nhưng nên hỏi giờ vì không phục vụ cả ngày.