Ăn chay ở Sa Pa: rau ôn đới quanh năm và hai chữ “chay” hiểu khác nhau

Sa Pa nằm ở độ cao khoảng 1.500 mét, khí hậu ôn đới, mùa đông có sương muối và đôi khi có tuyết. Đó là điều kiện mà phần lớn Việt Nam không có.

Hệ quả trực tiếp: đây là một trong số ít nơi trong nước trồng được rau ôn đới quanh năm.

Cái vườn rau đặc biệt nhất nước

Rau ở Sa Pa không giống rau đồng bằng. Danh sách gần như là một góc châu Âu:

• Su su — Sa Pa trồng cả quả lẫn ngọn, ngọn su su Sa Pa là thứ nổi tiếng nhất
• Cải mèo — lá dày, vị hơi đắng hậu ngọt, chịu rét
• Atisô — trồng lấy hoa và lá, làm trà và nấu canh
• Măng tây, súp lơ, cải bó xôi, xà lách cuộn — vụ đông rất tốt
• Dâu tây, mận, đào — cây ăn quả ôn đới
• Nấm hương, mộc nhĩ rừng

Với người ăn chay, đây là lợi thế hiếm. Một mâm chay ở Sa Pa có thể làm hoàn toàn bằng rau hái trong ngày, không cần đồ chay công nghiệp, không cần đậu phụ mua từ xuôi lên.

Hai chữ “chay”, hai nội hàm khác nhau

Sa Pa đón rất đông khách quốc tế, và đây là chỗ hay xảy ra hiểu lầm nhất cả nước — không phải vì ai sai, mà vì hai bên dùng chung một chữ cho hai thứ khác nhau.

Nhìn bảng là thấy: người ăn chay Việt kiêng hành tỏi mà khách vegan không kiêng; khách vegan kiêng sữa, trứng, mật ong mà nhiều người chay Việt vẫn dùng.

Ngũ vị tân là năm loại củ có mùi hăng — hành, tỏi, hẹ, kiệu, hưng cừ (nén). Phật giáo Bắc tông kiêng vì cho rằng chúng kích thích, làm loạn tâm khi tu tập.

Hệ quả thực tế khi đặt món

Một quán ở Sa Pa nghe khách Tây nói "vegan" rồi làm món xào tỏi — đúng theo cách hiểu của họ là chay. Một Phật tử Việt gọi "cơm chay" rồi nhận đĩa rau xào tỏi thơm lừng — cũng đúng theo cách hiểu của quán.

Cả hai tình huống đều không phải lỗi của ai. Nên cách gọi món đúng là nói ra thứ mình không ăn, đừng nói tên nhóm:

• Phật tử: "không thịt cá, không mỡ động vật, không hành tỏi"
• Khách vegan: "no meat, no fish, no fish sauce, no egg, no milk, no butter, no honey"

Câu "no fish sauce" là câu quan trọng nhất khi nói với quán Việt — nước mắm không được nhiều người xếp vào “thịt cá” khi nghe hỏi nhanh.

Món Sa Pa và chỗ cần hỏi

• Rau xào — phần lớn xào mỡ lợn hoặc mỡ gà. Xin đổi sang dầu thực vật.
• Lẩu — nước dùng ninh xương. Có quán làm được nước dùng nấm nếu báo trước.
• Thắng cố — không có bản chay.
• Cá suối, lợn cắp nách, gà đen — bốn chữ “đặc sản Sa Pa” hầu hết là bốn món này, đừng để bị gợi ý.
• Cơm lam — gạo nếp nướng ống tre, bản thân chay; hỏi kỹ có trộn gì không.
• Trà atisô, trà shan tuyết — chay hoàn toàn.

Chùa và nơi tĩnh tâm

Sa Pa có Trúc Lâm Thiền viện Đại Giác và một số cơ sở Phật giáo mới xây, phục vụ cả khách hành hương lẫn du khách. Ngày rằm mùng một thường có cơm chay.

Ngoài ra Sa Pa còn có nhà thờ Đá xây từ thời Pháp — điểm tụ họp trung tâm thị trấn, không liên quan ăn chay nhưng là mốc định hướng dễ nhất khi hỏi đường.

Đi bản thì mang gì

Trekking xuống Tả Van, Lao Chải, Cát Cát mất nửa ngày tới cả ngày. Homestay trong bản nấu theo bữa chung, không phải lúc nào cũng có bản chay.

Người ăn chay đi bản nên báo trước một ngày cho chủ nhà, và mang theo đồ ăn phụ. Bánh mì chay hợp việc này: gọn, không cần hâm, ăn giữa đường được, và không phải trông vào bếp của người khác.

Bánh Mì XANH tìm đối tác nhượng quyền ở các tỉnh thành — mô hình bánh mì chay 24 giờ, thực đơn gọn. Xem nhuongquyenbanhmi.com.

Hỏi đáp nhanh

Vì sao Sa Pa trồng được rau ôn đới?

Vì nằm ở độ cao khoảng 1.500 mét, khí hậu ôn đới, mùa đông có sương muối và đôi khi có tuyết. Nhờ đó trồng được su su, cải mèo, atisô, măng tây, súp lơ, cải bó xôi, dâu tây quanh năm.

Chay kiểu Việt và vegan khác nhau chỗ nào?

Người chay Việt kiêng ngũ vị tân (hành, tỏi, hẹ, kiệu, nén) nhưng nhiều người dùng được trứng sữa mật ong. Khách vegan ăn hành tỏi bình thường nhưng tuyệt đối không trứng, sữa, mật ong.

Ngũ vị tân là gì?

Là năm loại củ có mùi hăng: hành, tỏi, hẹ, kiệu và hưng cừ (nén). Phật giáo Bắc tông kiêng vì cho rằng chúng kích thích, làm loạn tâm khi tu tập.

Gọi món thế nào cho chắc?

Nói ra thứ mình không ăn chứ đừng nói tên nhóm. Phật tử: "không thịt cá, không mỡ động vật, không hành tỏi". Khách nước ngoài: "no meat, no fish, no fish sauce, no egg, no milk, no honey".

Đặc sản Sa Pa nào chay được?

Cơm lam (gạo nếp nướng ống tre), rau ôn đới luộc hoặc xào dầu thực vật, nấm hương rừng, trà atisô và trà shan tuyết. Cá suối, lợn cắp nách, gà đen, thắng cố thì không.

Đi trekking xuống bản thì ăn chay thế nào?

Báo trước cho homestay ít nhất một ngày vì họ nấu theo bữa chung, và mang thêm đồ ăn phụ không cần hâm nóng để phòng lúc giữa đường.