Ăn chay ở Đức Trọng: hoa đẹp hơn rau, và được phun nhiều hơn rau

Đức Trọng là huyện cửa ngõ phía nam Đà Lạt, nơi có sân bay Liên Khương và một phần lớn diện tích trồng hoa cắt cành của Lâm Đồng — thủ phủ hoa của Việt Nam.

Một điều ít ai nói về nghề trồng hoa

Bài Đơn Dương đã nói về vùng rau ôn đới và về nhà kính, kèm cả hai mặt lợi hại. Bài này nói về người hàng xóm của ruộng rau: ruộng hoa.

Lâm Đồng là nơi cung cấp phần lớn hoa cắt cành cho cả nước — cúc, hồng, lay ơn, cẩm chướng, cát tường, lily, đồng tiền — và xuất khẩu đi nhiều nước.

Nghề này có một đặc điểm mà người tiêu dùng gần như không bao giờ nghĩ tới:

Hoa được phun thuốc nhiều hơn rau.

Vì sao

Lý do rất thẳng và rất dễ hiểu:

• Không ai ăn hoa, nên hoa không chịu quy định về dư lượng thuốc như nông sản thực phẩm
• Tiêu chuẩn ngoại hình của hoa cực kỳ khắt khe — một vết sâu nhỏ trên cánh là cả cành mất giá hoặc bỏ đi, trong khi một lá rau có lỗ thì vẫn bán được
• Hoa trồng dày trong nhà kính, môi trường kín và ẩm thì nấm bệnh và nhện đỏ phát triển rất nhanh
• Giá trị cành hoa cao nên người trồng có động cơ phun đủ và phun sớm để không mất lô

Cộng bốn thứ lại thì ra một ngành mà cường độ dùng hoá chất cao mà lại ít bị soi — vì cái soi kỹ nhất, là chuyện ăn vào miệng, không áp dụng ở đây.

Và người chịu là ai

Người làm vườn.

Họ ở trong nhà kính đó hằng ngày — phun, cắt, tỉa, bó, đóng gói. Nhà kính thì kín, thông gió kém, và thuốc bay hơi trong không gian ấy.

Việc phòng hộ đúng cách — khẩu trang chuyên dụng, kính, găng, đồ bảo hộ, chờ đủ thời gian cách ly sau phun rồi mới vào vườn — là có quy định và có làm ở nơi làm bài bản, nhưng cũng là thứ dễ bỏ qua khi làm gấp, làm nhà, làm quen tay.

Vì sao một loạt bài về ăn chay lại kể chuyện này

Vì nó là vế thứ hai của điều đã nói ở bài Đồng Xoài với nghề tách vỏ điều: một sản phẩm thuần thực vật vẫn có thể có cái giá về phía con người.

Ở đây thì còn rõ hơn, vì hoa thậm chí không phải thực phẩm — nó là thứ mua để tặng nhau, để cúng, để trang trí. Nhiều bó hoa được đặt lên bàn thờ Phật.

Loạt bài này không kết luận rằng đừng mua hoa. Đó sẽ là phán từ xa, và loạt bài đã giữ nguyên tắc không làm vậy từ bài Đồ Sơn, Vĩnh Châu, Vạn Phúc, Quận 8.

Cái nói được thì gọn:

• Biết rằng cành hoa cũng có người làm ra nó, và người đó ở trong nhà kính chứ không phải ngoài đồng
• Hoa có chứng nhận sản xuất an toàn thì tiền về đúng chỗ — cùng logic "ủng hộ đúng chỗ" đã lập ở Năm Căn, Hồng Ngự, Đơn Dương, Kiên Giang
• Đừng ăn hoa cắt cành — điểm này rất thực tế: hoa mua ở tiệm không phải hoa thực phẩm, không được trồng theo chuẩn ăn được. Muốn ăn hoa (hoa thiên lý, hoa bí, hoa chuối, hoa atisô, hoa đu đủ đực) thì mua ở hàng rau, không mua ở hàng hoa.

Điểm cuối đáng nhấn mạnh vì nó là một nhầm lẫn có thật: hoa hồng, hoa cúc bán ở tiệm hoa không dùng để ướp trà hay làm món được.

Đức Trọng và vùng rau

Ngoài hoa, Đức Trọng cũng là vùng rau lớn, cùng nhóm với Đơn Dương và Đà Lạt: bắp cải, cà rốt, xà lách, ớt chuông, cà chua, khoai tây.

Bài Đơn Dương đã nói kỹ về chuỗi rau từ cao nguyên xuống chợ đầu mối phía Nam, và về những lời khuyên chọn rau: mua theo mùa, ưu tiên vùng gần, tìm chứng nhận thật, chấp nhận rau không đẹp.

Điểm cuối giờ có thêm sức nặng, sau khi biết chuyện ruộng hoa: tiêu chuẩn ngoại hình càng khắt khe thì áp lực dùng thuốc càng lớn. Người mua chấp nhận rau hơi xấu là đang trực tiếp giảm áp lực đó.

Đây là một trong số ít việc mà người tiêu dùng làm được ngay, không tốn gì, và có tác dụng thật.

Người K'Ho và Chu Ru

Đức Trọng là địa bàn của người K'Ho (nhóm Môn-Khmer) và Chu Ru (nhóm Nam Đảo), cùng với người Kinh di cư lên từ nhiều tỉnh.

Bài Đơn Dương đã nói về người Chu Ru và chế độ mẫu hệ; bài Gia Nghĩa nói về người M'nông. K'Ho là một trong những dân tộc đông nhất Lâm Đồng, và cũng theo mẫu hệ.

Về bữa ăn, vẫn cùng nhận xét đã lặp ở Tây Nguyên: bữa thường ngày vốn gần chay — cơm, rau rừng, măng, đậu; thịt là chuyện của lễ.

Sân bay Liên Khương

Liên Khương là sân bay của Đà Lạt, nằm ở Đức Trọng, cách trung tâm Đà Lạt khoảng 30 km.

Đà Lạt là một trong những nơi có quán chay phát triển nhất Việt Nam — vì lượng khách du lịch lớn, vì có Thiền viện Trúc Lâm và nhiều chùa, và vì rau tại chỗ dồi dào.

Nhưng khách bay tới Liên Khương chuyến khuya thì về tới Đà Lạt khoảng nửa đêm. Và như bài Cam Ranh và bài Phú Nhuận đã mô tả: chuyến sớm nghĩa là rời nhà lúc 4 giờ, chuyến khuya nghĩa là về lúc nửa đêm.

Ở một thành phố có nhiều quán chay bậc nhất nước, hai khung giờ đó vẫn trống — lại đúng điều đã nói ở bài Quận 10: số lượng quán chay không giải quyết được vấn đề giờ giấc.

Món chay ở Đức Trọng

• Rau các loại — tươi nhất, ngay tại vườn
• Lẩu rau, lẩu nấm — cách ăn hợp lý nhất ở vùng này
• Atisô — hầm canh, làm trà; hoa atisô ăn được và là hoa thực phẩm thật
• Cơm chay — ở thị trấn Liên Nghĩa và gần chùa
• Bún, phở chay — hỏi nước dùng
• Bánh mì chay — dọc quốc lộ 20
• Bơ, hồng, dâu, chuối Laba — trái cây vùng
• Nem nướng, bánh ướt lòng gà — món vùng, không chay

Quốc lộ 20 chạy qua Đức Trọng là tuyến chở rau và hoa từ Lâm Đồng xuống TP.HCM — xe chạy suốt đêm, như đã mô tả ở bài Đơn Dương và Trảng Bom.

Hoa thì còn gấp hơn rau: hoa cắt cành phải tới chợ trong vòng một ngày, nếu không thì héo và mất giá. Nên xe hoa chạy đêm, và người đóng hoa làm việc buổi tối.

Thêm một lớp người làm việc trái giờ nữa vào danh sách mà loạt bài đã đếm suốt 200 bài.

Bánh Mì XANH tìm đối tác nhượng quyền ở các tỉnh thành — mô hình bánh mì chay 24 giờ, thực đơn gọn. Xem nhuongquyenbanhmi.com.

Hỏi đáp nhanh

Vì sao hoa được phun thuốc nhiều hơn rau?

Vì không ai ăn hoa nên hoa không chịu quy định dư lượng như nông sản thực phẩm; tiêu chuẩn ngoại hình lại cực khắt khe (một vết sâu nhỏ là mất cả cành); hoa trồng dày trong nhà kính kín ẩm nên nấm bệnh phát triển nhanh; và giá trị cành hoa cao nên phải phun đủ phun sớm.

Ai chịu tác động của việc đó?

Người làm vườn — họ ở trong nhà kính hằng ngày để phun, cắt, tỉa, bó, đóng gói, mà nhà kính thì kín và thông gió kém.

Người mua làm được gì?

Biết rằng cành hoa cũng có người làm ra nó, ưu tiên hoa có chứng nhận sản xuất an toàn, và không ăn hoa cắt cành.

Vì sao không được ăn hoa mua ở tiệm hoa?

Vì đó không phải hoa thực phẩm, không trồng theo chuẩn ăn được. Muốn ăn hoa thì mua hoa thiên lý, hoa bí, hoa chuối, hoa atisô, hoa đu đủ đực ở hàng rau.

Chấp nhận rau xấu có tác dụng gì?

Tiêu chuẩn ngoại hình càng khắt khe thì áp lực dùng thuốc càng lớn — người mua chấp nhận rau hơi xấu là trực tiếp giảm áp lực đó. Việc này không tốn gì và có tác dụng thật.

Vì sao xe chở hoa phải chạy đêm?

Vì hoa cắt cành phải tới chợ trong vòng một ngày, nếu không thì héo và mất giá — nên người đóng hoa làm việc buổi tối và tài xế chạy suốt đêm.