Ăn chay ở Vĩnh Phúc: một ngọn núi có cả đền Mẫu và thiền viện

Vĩnh Phúc nằm sát Hà Nội về phía tây bắc, có dãy Tam Đảo chắn ngang phía bắc tỉnh. Trên dãy núi đó có khu Tây Thiên — một trong những điểm hành hương lớn của miền Bắc.

Hai lối thờ trên cùng một sườn núi

Điều làm Tây Thiên khác các điểm hành hương khác: ở đây có hai hệ thống thờ tự song song, cùng trên một ngọn núi, và khách thường đi cả hai trong một chuyến.

Đền Quốc Mẫu Tây Thiên

Tuyến thứ nhất là tuyến thờ Mẫu: từ chân núi lên có đền Thõng, đền Cậu, đền Cô, và trên cùng là đền Thượng thờ Quốc Mẫu Tây Thiên Lăng Thị Tiêu.

Theo truyền thuyết, bà là người vùng này, có công giúp vua Hùng đánh giặc và dạy dân trồng lúa, sau được phong Quốc Mẫu.

Đây là tín ngưỡng bản địa — thờ người có công với dân, thờ Mẫu — cùng mạch với Thiên Y A Na ở Huế, Bà Chúa Xứ ở An Giang, Linh Sơn Thánh Mẫu ở Tây Ninh mà loạt bài đã nói.

Thiền viện Trúc Lâm Tây Thiên

Tuyến thứ hai là tuyến Phật giáo. Thiền viện Trúc Lâm Tây Thiên xây năm 2004-2005, thuộc hệ thống thiền viện Trúc Lâm của Hoà thượng Thích Thanh Từ — đã nói ở bài Lâm Đồng, Cần Thơ và Phú Quốc.

Thiền viện nằm trên một quả đồi riêng, kiến trúc rộng và thoáng, chánh điện lớn, có trai đường phục vụ cơm chay.

Ngoài ra Tây Thiên còn có chùa Tây Thiên Phù Nghì và các am cổ trên núi.

Tây Thiên và chuyện Phật giáo vào Việt Nam

Có một thuyết cho rằng Tây Thiên là một trong những nơi Phật giáo đặt chân vào Việt Nam sớm nhất, từ những thế kỷ đầu Công nguyên, do các nhà sư từ Ấn Độ theo đường biển và đường bộ tới.

Chính cái tên "Tây Thiên" — nghĩa là trời Tây, chỉ Ấn Độ — được cho là dấu vết của điều đó.

Thuyết này còn tranh luận về mặt sử liệu, nhưng việc Luy Lâu (Bắc Ninh) là một trung tâm Phật giáo sớm của khu vực thì đã được xác lập. Vùng châu thổ sông Hồng tiếp nhận đạo Phật rất sớm, có thể sớm hơn cả Trung Hoa ở một số khía cạnh.

Đồ lễ ở hai tuyến

Đây là điểm thực tế cho người đi lễ Tây Thiên:

• Thiền viện và chùa — lễ chay tuyệt đối: hương, hoa, quả, oản, xôi chè
• Đền Mẫu, đền Cô, đền Cậu — tuỳ ban; lễ chay luôn được nhận, một số ban theo lệ cũ có lễ mặn

Người muốn giữ chay trọn chuyến thì dâng lễ chay ở tất cả các ban — không ai bắt buộc khác đi, như đã nói ở bài Tuyên Quang và Hương Trà.

Leo Tây Thiên

Từ đền Thõng lên đền Thượng khoảng 4 km đường núi, đi bộ mất 2-3 tiếng. Có cáp treo cho ai không leo.

Mùa lễ hội chính là 15 tháng 2 âm lịch, và cả mùa xuân đều đông.

Dọc đường lên có hàng quán, nhưng như mọi điểm hành hương đã đi qua trong loạt bài — Yên Tử, chùa Hương, núi Bà Đen — thì vào chính hội là quá tải, và lựa chọn chay thì ít.

Người leo bộ nên mang theo nước và đồ ăn nhẹ. Đây là bộ tiêu chuẩn đã nhắc nhiều lần: bánh mì chay, chè lam, lạc rang, chuối.

Tam Đảo

Cách Tây Thiên không xa là thị trấn Tam Đảo, ở độ cao khoảng 900 mét, do người Pháp lập làm nơi nghỉ mát từ đầu thế kỷ 20.

Ở đây có nhà thờ đá Tam Đảo xây năm 1937, đền Bà Chúa Thượng Ngàn, tháp truyền hình trên đỉnh, và khí hậu mát quanh năm.

Su su Tam Đảo

Đặc sản nổi tiếng nhất Tam Đảo là ngọn su su — trồng trên giàn khắp thị trấn, hái ngọn non, luộc hoặc xào.

Ngọn su su là loại rau rất hợp bếp chay: ngọt tự nhiên, giòn, không cần nêm nhiều. Luộc chấm muối vừng hoặc nước tương gừng là xong.

Tam Đảo cũng như Sa Pa và Mộc Châu đã nói ở các bài trước — vùng khí hậu mát trồng được rau ôn đới, nên người ăn chay không thiếu nguyên liệu.

Món chay và chỗ cần hỏi

• Ngọn su su luộc, xào — xin xào dầu thay mỡ
• Rau bò khai, măng, nấm
• Cơm chay ở thiền viện — ngày rằm, mùng một, dịp lễ
• Bánh trùng mật mía Vĩnh Tường — bột nếp với mật mía, chay
• Dứa Tam Dương, thanh long ruột đỏ Lập Thạch
• Cá thính Lập Thạch, tép dầu Đầm Vạc, gà đồi — đặc sản, không chay
• Canh, nước lèo quán bình dân — ninh xương

Tỉnh công nghiệp sát thủ đô

Vĩnh Phúc là tỉnh công nghiệp mạnh với các khu Khai Quang, Bình Xuyên, Bá Thiện — nơi có hàng trăm nghìn công nhân, phần lớn nhập cư.

Cùng lúc, tỉnh có Tây Thiên và Tam Đảo đón lượng khách hành hương và nghỉ dưỡng rất lớn, đặc biệt vào mùa xuân và cuối tuần.

Hai dòng người đó — công nhân làm ca và khách đi lễ, đi chơi cuối tuần — đều ăn ngoài giờ hành chính, và đều có một tỉ lệ không nhỏ giữ lệ chay. Đó là khoảng trống lặp lại đúng như ở Bình Dương và Long An.

Hỏi đáp nhanh

Tây Thiên có gì đặc biệt?

Có hai hệ thống thờ tự song song trên cùng một ngọn núi: tuyến thờ Mẫu với đền Thõng, đền Cậu, đền Cô, đền Thượng thờ Quốc Mẫu Lăng Thị Tiêu; và tuyến Phật giáo với Thiền viện Trúc Lâm Tây Thiên. Khách thường đi cả hai trong một chuyến.

Quốc Mẫu Tây Thiên là ai?

Lăng Thị Tiêu, theo truyền thuyết là người vùng này, có công giúp vua Hùng đánh giặc và dạy dân trồng lúa, sau được phong Quốc Mẫu.

Vì sao gọi là Tây Thiên?

Tây Thiên nghĩa là trời Tây, chỉ Ấn Độ. Có thuyết cho rằng đây là một trong những nơi Phật giáo đặt chân vào Việt Nam sớm nhất, và cái tên là dấu vết của điều đó — tuy thuyết này còn tranh luận về sử liệu.

Dâng lễ chay ở Tây Thiên được không?

Được ở tất cả các ban. Thiền viện và chùa thì lễ chay tuyệt đối; đền Mẫu, đền Cô, đền Cậu thì tuỳ ban nhưng lễ chay luôn được nhận.

Leo Tây Thiên mất bao lâu?

Từ đền Thõng lên đền Thượng khoảng 4 km đường núi, đi bộ 2-3 tiếng. Có cáp treo cho ai không leo. Lễ hội chính là 15 tháng 2 âm lịch.

Ngọn su su Tam Đảo nấu thế nào?

Luộc hoặc xào. Đây là loại rau rất hợp bếp chay vì ngọt tự nhiên, giòn, không cần nêm nhiều — luộc chấm muối vừng hoặc nước tương gừng là xong.