Ăn chay ở Tiền Giang: ngôi chùa Việt mặc áo phương Tây

Tiền Giang nằm ngay cửa ngõ miền Tây, bên sông Tiền. Thành phố Mỹ Tho là một trong những đô thị lâu đời nhất Nam Bộ, hình thành từ cuối thế kỷ 17.

Chùa Vĩnh Tràng — công trình lai ghép ngược chiều

Chùa Vĩnh Tràng ở Mỹ Tho có từ đầu thế kỷ 19, được trùng tu lớn vào năm 1907. Và mặt tiền của nó là thứ khiến ai lần đầu nhìn cũng phải dừng lại.

Ở đó có cùng lúc:

• Cột và vòm kiểu Roman
• Cửa sổ vòm nhọn kiểu Gothic
• Hoa văn và đường nét gợi Angkor
• Hoa văn Phục Hưng ở phần trang trí
• Gạch men Nhật Bản lát nền
• Và hoa văn Việt — long, lân, quy, phụng, hoa sen — cài khắp nơi

Nhưng bước qua mặt tiền đó, bên trong vẫn là chùa Việt nguyên vẹn: chánh điện bố trí theo lối truyền thống, tượng thờ bằng gỗ, hoành phi câu đối chữ Hán, nhà tổ, vườn tháp.

Ngược chiều với những gì đã thấy

Loạt bài này đã gặp ba lần hiện tượng tôn giáo ngoại lai mặc áo địa phương:

• Nhà thờ Phát Diệm mang dáng đình chùa Việt
• Nhà thờ gỗ Kon Tum mang dáng nhà rông Ba Na
• Chùa Khải Đoan mang dáng nhà dài Ê Đê

Chùa Vĩnh Tràng là chiều ngược lại: một ngôi chùa Việt mặc áo phương Tây.

Nó ra đời đúng giai đoạn đầu thế kỷ 20, khi Nam Bộ tiếp xúc mạnh với kiến trúc Pháp. Người dựng chùa không thấy có gì mâu thuẫn khi lấy hình thức mới cho nội dung cũ — vì với họ, cái quan trọng nằm bên trong, còn vỏ ngoài thì dùng thứ đẹp nhất đang có.

Đó là một thái độ văn hoá đáng chú ý: không sợ vay mượn, vì biết chắc mình là ai.

Chùa có tượng Phật Di Lặc và Phật A Di Đà lớn trong khuôn viên, cùng vườn cây rộng. Đây là ngôi chùa lớn nhất Tiền Giang, có trai đường và phục vụ cơm chay dịp lễ.

Vựa trái cây lớn nhất nước

Tiền Giang là tỉnh có diện tích cây ăn trái lớn vào hàng đầu Việt Nam. Danh sách đặc sản gần như ai cũng từng nghe:

• Vú sữa Lò Rèn Vĩnh Kim — giống vú sữa nổi tiếng nhất nước, vỏ mỏng, ngọt đậm
• Sầu riêng Ngũ Hiệp — trồng trên cù lao giữa sông Tiền
• Thanh long Chợ Gạo
• Khóm Tân Phước — vùng đất phèn Đồng Tháp Mười
• Xoài cát Hoà Lộc — giống xoài quý nhất Việt Nam, có chỉ dẫn địa lý
• Bưởi, cam, nhãn, mãng cầu

Với người ăn chay, một vùng trái cây phong phú như vậy có ý nghĩa thực tế: trái cây là nhóm thực phẩm không cần chế biến, không vướng gia vị, và luôn chay.

Đi miền Tây mà lỡ bữa thì trái cây là giải pháp gần nhất — mua ở vườn, ở chợ, ở ven đường, không phải hỏi ai câu nào.

Chợ nổi Cái Bè

Chợ nổi Cái Bè nhóm trên sông Tiền, nơi giáp ranh ba tỉnh Tiền Giang, Vĩnh Long, Bến Tre. Cũng như Cái Răng đã nói ở bài Cần Thơ, chợ họp sớm và tan trước trưa, dùng cây bẹo để rao hàng.

Quanh Cái Bè có nhiều làng nghề phục vụ tour: lò kẹo dừa, lò bánh tráng, lò cốm, xưởng làm bánh phồng. Phần lớn sản phẩm ở đây vốn đã chay — bánh tráng, cốm, kẹo mạch nha — chỉ cần hỏi loại nào có pha sữa hoặc mỡ.

Hủ tiếu Mỹ Tho và bản chay

Hủ tiếu Mỹ Tho là một trong ba dòng hủ tiếu nổi tiếng nhất Nam Bộ, cùng hủ tiếu Sa Đéc và hủ tiếu Nam Vang.

Đặc điểm: sợi bánh nhỏ, trong, dai và hơi khô, làm từ gạo Gò Cát; nước dùng trong, ngọt thanh.

Bản chay dùng nước dùng củ cải, cà rốt, bắp cải, lê, nấm rơm, nấm đông cô, ăn với đậu hũ chiên, tàu hũ ky, cải xanh, giá, hẹ — người kiêng ngũ vị tân thì bỏ hẹ.

Cấu trúc hủ tiếu cho phép chuyển thể dễ, như đã phân tích ở bài Quận 1: sợi, nước, topping là ba phần riêng.

Món chay và chỗ cần hỏi

• Hủ tiếu chay, bún chay
• Bánh giá Chợ Giồng — bản mặn có tôm thịt; bản chay dùng đậu xanh, giá, khoai môn
• Bánh tét, bánh ít — hỏi nhân
• Chè, trái cây, nước mía
• Cá lóc nướng trui, chuột đồng, ốc gạo — đặc sản miền Tây, không chay
• Mắm, nước mắm — nền của bếp vùng này

Cửa ngõ và dòng xe

Tiền Giang nằm trên trục quốc lộ 1 và cao tốc TP.HCM - Trung Lương, là cửa ngõ bắt buộc phải qua khi từ TP.HCM về miền Tây. Lưu lượng xe khách, xe tải, xe cá nhân rất lớn, chạy cả ngày lẫn đêm.

Dọc tuyến này có hàng chục trạm dừng chân lớn. Thực đơn ở đó là cơm phần, hủ tiếu, mì — và gần như không nơi nào có món chay rõ ràng.

Trong khi miền Tây là vùng có tỉ lệ người ăn chay kỳ cao nhất nước, nhờ cộng đồng Hoà Hảo, Cao Đài và Phật tử. Nghĩa là mỗi ngày có rất nhiều người ăn chay đi qua chính tuyến đường này mà không có chỗ dừng.

Đó là một khoảng trống rất cụ thể, nằm ngay trên trục giao thông đông nhất miền Nam.

Hỏi đáp nhanh

Chùa Vĩnh Tràng có kiến trúc thế nào?

Mặt tiền pha cột vòm Roman, cửa sổ vòm nhọn Gothic, đường nét gợi Angkor, hoa văn Phục Hưng, gạch men Nhật, cài với hoa văn Việt. Nhưng bên trong vẫn là chùa Việt nguyên vẹn với chánh điện truyền thống, tượng gỗ, hoành phi câu đối chữ Hán.

Vì sao chùa Việt lại mặc áo phương Tây?

Vì chùa được trùng tu năm 1907, đúng giai đoạn Nam Bộ tiếp xúc mạnh với kiến trúc Pháp. Người dựng không thấy mâu thuẫn khi lấy hình thức mới cho nội dung cũ — cái quan trọng nằm bên trong, còn vỏ ngoài thì dùng thứ đẹp nhất đang có.

Tiền Giang có những trái cây gì?

Vú sữa Lò Rèn Vĩnh Kim, sầu riêng Ngũ Hiệp, thanh long Chợ Gạo, khóm Tân Phước, xoài cát Hoà Lộc (giống xoài quý nhất Việt Nam), cùng bưởi, cam, nhãn, mãng cầu.

Hủ tiếu Mỹ Tho khác hủ tiếu Sa Đéc thế nào?

Sợi Mỹ Tho nhỏ, trong, dai và hơi khô, làm từ gạo Gò Cát, nước dùng trong và ngọt thanh. Sợi Sa Đéc thì to hơn, mềm mà vẫn dai.

Đi miền Tây lỡ bữa thì ăn gì?

Trái cây — nhóm thực phẩm không cần chế biến, không vướng gia vị, và luôn chay. Mua ở vườn, ở chợ hoặc ven đường mà không phải hỏi ai câu nào.

Trạm dừng chân trên cao tốc có đồ chay không?

Gần như không có món chay rõ ràng, dù miền Tây là vùng có tỉ lệ ăn chay kỳ cao nhất nước nhờ cộng đồng Hoà Hảo, Cao Đài và Phật tử đi qua tuyến này mỗi ngày.