Ăn chay ở Sầm Sơn: xoay xở ở phố biển mà thực đơn toàn hải sản

Sầm Sơn là bãi biển du lịch lâu đời nhất miền Bắc — người Pháp đã xây khu nghỉ ở đây từ năm 1906. Mỗi mùa hè, thành phố nhỏ này đón hàng triệu lượt khách, chủ yếu từ Hà Nội và các tỉnh đồng bằng.

Và đây là một trong những nơi khó ăn chay nhất Việt Nam. Không phải vì thiếu nguyên liệu, mà vì cả nền kinh tế ăn uống ở đây xoay quanh một thứ.

Đền Độc Cước — vị thần tự xẻ đôi mình

Trên hòn Cổ Giải của dãy núi Trường Lệ có đền Độc Cước, ngôi đền nổi tiếng nhất Sầm Sơn. "Độc cước" nghĩa là một chân.

Truyền thuyết: xưa có loài quỷ biển quấy phá dân chài. Một chàng trai khổng lồ đứng ra đánh đuổi. Nhưng quỷ vừa cướp ngoài biển vừa cướp trong đất liền, chàng không thể ở hai nơi cùng lúc.

Chàng bèn tự xẻ đôi thân mình: một nửa theo thuyền ra khơi giữ biển, một nửa ở lại giữ làng. Nhờ thế dân được yên.

Tượng thờ trong đền vì thế chỉ có một chân, một tay, nửa người.

Câu chuyện này đáng chú ý ở chỗ nó rất Việt Nam: vị thần không thắng bằng phép lạ, mà thắng bằng chịu mất một nửa mình. Hy sinh là phương tiện, không phải hệ quả.

Gần đó còn hòn Trống Mái — hai tảng đá chồng lên nhau, gắn với truyền thuyết đôi vợ chồng hoá đá — và đền Cô Tiên trên đỉnh Trường Lệ.

Vì sao phố biển khó ăn chay

Ở Sầm Sơn, Cửa Lò, Đồ Sơn hay bất cứ bãi biển du lịch nào, cấu trúc kinh doanh giống hệt nhau:

• Khách tới biển để ăn hải sản — đó là lý do chính họ tới
• Nhà hàng trưng bể cá sống, khách chọn con, cân tại chỗ
• Thực đơn xoay quanh tôm, ghẹ, mực, ngao, cá
• Món rau chỉ là món phụ, và gần như luôn xào mỡ hoặc xào với tỏi
• Nước chấm nào cũng có mắm

Thêm một yếu tố: mùa cao điểm, bếp chạy hết công suất, không ai có thời gian nấu riêng một suất.

Bốn cách xoay xở thực tế

1. Ăn sáng ở chợ, không ở nhà hàng

Chợ Sầm Sơn và các chợ dân sinh có xôi, bánh chưng chay, bánh rán, bánh mì, chè, hoa quả. Bữa sáng là bữa dễ nhất trong ngày với người ăn chay ở phố biển.

2. Đặt trước với nhà hàng, đặt từ hôm trước

Nhà hàng lớn làm được mâm chay nếu báo sớm — đậu phụ, rau, nấm, miến, cơm. Nhưng phải là hôm trước, không phải lúc ngồi vào bàn.

3. Tìm quán cơm bình dân của người địa phương

Cách bãi biển vài trăm mét là khu dân cư, nơi người Sầm Sơn ăn hằng ngày. Quán ở đó có rau luộc, đậu rán, canh rau — giá bằng một phần mấy nhà hàng ngoài bãi, và dễ hỏi hơn.

4. Mang theo

Với đoàn có người ăn chay, mang sẵn đồ khô là cách chắc nhất: ruốc nấm, muối vừng, đồ hộp chay, bánh mì chay. Một hai bữa có sẵn là đủ gỡ thế bí.

Món Thanh Hoá chay được

• Bánh lá răng bừa — bánh bột gạo gói lá chuối hình cái răng bừa; nhân truyền thống có thịt, nhưng đặt được nhân chay
• Chè lam Phủ Quảng — bột nếp, mật mía, gừng, lạc; chay hoàn toàn
• Bánh gai Tứ Trụ — hỏi nhân có mỡ không
• Dứa, mía Thanh Hoá — vùng trồng lớn
• Rau má — Thanh Hoá nổi tiếng với rau má, có cả nước rau má xay
• Nem chua Thanh Hoá — đặc sản số một của tỉnh, làm từ thịt lợn sống lên men. Không chay.
• Bánh cuốn, cháo canh, gỏi cá — không chay

Chùa và nơi lễ ở Thanh Hoá

Ngoài Sầm Sơn, Thanh Hoá có Thành nhà Hồ — di sản văn hoá thế giới UNESCO 2011, thành đá lớn nhất Đông Nam Á; Lam Kinh — đất khởi nghiệp nhà Lê; suối cá thần Cẩm Lương — nơi đàn cá được dân bản tôn kính và tuyệt đối không ai bắt ăn.

Suối cá thần là một chi tiết hợp với chủ đề loạt bài: cả một cộng đồng tự nguyện không đụng tới một loài vật, qua nhiều đời, chỉ vì tín ngưỡng. Đó cũng là một dạng ăn chay — có giới hạn nhưng bền.

Thị trường mùa hè

Sầm Sơn có mùa cao điểm rất ngắn: tháng 5 tới tháng 8. Ba tháng đó thành phố quá tải, chín tháng còn lại vắng.

Trong ba tháng đó, lượng khách đủ lớn để mọi ngách đều có người. Kể cả ngách nhỏ như đồ chay — chỉ cần vài phần trăm trong hàng triệu lượt khách cũng là con số đáng kể, mà hiện gần như không ai phục vụ.

Cái khó vẫn là chín tháng còn lại. Mô hình gọn, chi phí thấp, bán được cho cả dân địa phương mới trụ được qua mùa vắng.

Hỏi đáp nhanh

Đền Độc Cước thờ ai?

Thờ vị thần tự xẻ đôi thân mình để vừa giữ biển vừa giữ làng, đánh đuổi quỷ biển quấy phá dân chài. Tượng thờ vì thế chỉ có một chân, một tay, nửa người — "độc cước" nghĩa là một chân.

Vì sao khó ăn chay ở phố biển?

Vì cả nền kinh tế ăn uống xoay quanh hải sản: khách tới biển để ăn hải sản, nhà hàng trưng bể cá sống, món rau chỉ là phụ và gần như luôn xào mỡ hoặc tỏi, nước chấm nào cũng có mắm. Mùa cao điểm bếp chạy hết công suất, không ai nấu riêng một suất.

Ăn chay ở Sầm Sơn thì làm sao?

Bốn cách: ăn sáng ở chợ dân sinh thay vì nhà hàng; đặt mâm chay từ hôm trước chứ không phải lúc ngồi vào bàn; tìm quán cơm bình dân trong khu dân cư cách bãi vài trăm mét; và mang sẵn đồ khô.

Đặc sản Thanh Hoá nào chay?

Chè lam Phủ Quảng (bột nếp, mật mía, gừng, lạc — chay hoàn toàn), bánh lá răng bừa nếu đặt nhân chay, rau má, dứa và mía. Nem chua Thanh Hoá thì làm từ thịt lợn sống lên men, không chay.

Suối cá thần Cẩm Lương có gì đặc biệt?

Đàn cá được dân bản tôn kính và tuyệt đối không ai bắt ăn, qua nhiều đời. Đây cũng là một dạng kiêng ăn — có giới hạn nhưng bền, do cả cộng đồng tự nguyện giữ.

Mùa cao điểm Sầm Sơn là khi nào?

Tháng 5 tới tháng 8. Ba tháng đó thành phố quá tải, chín tháng còn lại vắng — đó là bài toán của mọi mô hình kinh doanh ở phố biển.