Ăn chay ở Quận 10: phong trào đưa kinh Phật ra khỏi chữ Hán

Quận 10 là quận trung tâm của TP.HCM, với khu Sư Vạn Hạnh, chợ Nhật Tảo, và hai ngôi chùa có vai trò lớn trong lịch sử Phật giáo Việt Nam hiện đại: chùa Ấn Quang và Việt Nam Quốc Tự.

Một cuộc chấn hưng ít được kể

Bài Hoàn Kiếm đã nhắc một chi tiết lạ ở chùa Quán Sứ: hoành phi câu đối viết bằng chữ Quốc ngữ thay vì chữ Hán. Bài này nói kỹ chuyện đó.

Đầu thế kỷ 20, Phật giáo Việt Nam ở trong tình trạng khó: chùa nhiều nhưng rời rạc, tăng sĩ phần lớn không được đào tạo bài bản, và kinh sách toàn bằng chữ Hán — thứ mà đến lúc đó phần lớn dân chúng không đọc được nữa, vì chữ Quốc ngữ đã thay thế.

Nghĩa là: người ta đi chùa, tụng kinh, nhưng không hiểu mình đang tụng gì.

Phong trào chấn hưng

Từ thập niên 1920-1930, một loạt hội Phật học ra đời ở cả ba miền, với chương trình khá rõ ràng:

• Dịch kinh sang chữ Quốc ngữ và in ấn phát hành rộng
• Ra báo Phật giáo — viết bằng tiếng Việt, cho người thường đọc
• Mở trường đào tạo tăng ni có chương trình
• Chấn chỉnh việc tu hành, bỏ bớt mê tín
• Kết nối các chùa vốn hoạt động riêng lẻ

Đây là một trong những phong trào cải cách văn hoá lớn của Việt Nam thế kỷ 20, và nó ít được kể hơn nhiều so với tầm quan trọng.

Kết quả thì đang dùng mỗi ngày

Những thứ hôm nay coi là hiển nhiên đều là kết quả của phong trào đó:

• Kinh tụng bằng tiếng Việt — người đi chùa hiểu được lời mình đọc
• Sách Phật học phổ thông — cư sĩ tự học được
• Trường Phật học có hệ thống
• Tổ chức giáo hội thống nhất thay vì mỗi chùa một phách

Và có một kết quả nữa liên quan trực tiếp tới loạt bài này: việc ăn chay được giải thích lại cho người thường.

Khi kinh sách còn bằng chữ Hán, ăn chay với phần lớn Phật tử là một tục lệ làm theo. Khi sách vở phổ thông xuất hiện bằng tiếng Việt, người ta đọc được lý do: giới không sát sinh, lòng từ bi, và các kinh Đại thừa dạy không ăn thịt chúng sinh — những điều đã nói ở bài Yên Tử.

Hiểu lý do thì việc giữ khác hẳn với làm theo lệ. Đây là điểm mà loạt bài đã chạm nhiều lần: người biết vì sao mình kiêng thì giữ được lâu hơn người chỉ kiêng theo thói quen.

Chùa Ấn Quang

Chùa Ấn Quang trên đường Sư Vạn Hạnh, xây khoảng 1948-1950, là một trong những trung tâm Phật giáo quan trọng nhất miền Nam thế kỷ 20.

Chùa từng là nơi đặt các cơ quan điều hành Phật giáo, là nơi đào tạo tăng tài, và gắn với nhiều sự kiện lớn của Phật giáo miền Nam.

Ngày nay chùa là trụ sở Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam TP.HCM.

Việt Nam Quốc Tự

Cách đó không xa, trên đường 3 tháng 2, là Việt Nam Quốc Tự — khởi dựng năm 1964, được tái thiết trong giai đoạn 2014-2017 với tháp 13 tầng cao hơn 60 mét.

Con số 13 tầng có ý nghĩa riêng: nó tượng trưng cho 13 tổ chức, hệ phái Phật giáo đã hợp nhất.

Cả hai chùa đều có trai đường và phục vụ cơm chay vào ngày rằm, mùng một và các dịp lễ lớn.

Khu Sư Vạn Hạnh và quán chay

Quận 10 là một trong những quận có mật độ quán chay cao nhất TP.HCM — phần vì có các chùa lớn, phần vì dân cư ổn định và nhiều người lớn tuổi giữ lệ chay.

Ở đây có đủ ba kiểu quán chay đã phân loại ở bài Hoàn Kiếm:

• Quán cơm chay bình dân — cơm phần, đông vào rằm mùng một
• Nhà hàng chay — thực đơn dài, món giả mặn, giá cao
• Quán chay kiểu mới — hướng khách trẻ, ít giả mặn, nhiều salad và đồ nướng

Và như mọi quận trong loạt bài: cả ba kiểu đều đóng trước khi thành phố hết người ăn.

Kinh sách và chuyện đọc

Nhân chuyện chấn hưng, nói thêm một điều thực tế cho người muốn tìm hiểu về ăn chay từ gốc.

Những sách thường được giới thiệu cho người mới, đều có bản tiếng Việt phổ thông:

• Kinh Pháp Cú — tập hợp lời dạy ngắn gọn, dễ đọc, hợp người mới
• Phật học phổ thông — bộ sách nhập môn có hệ thống, viết cho cư sĩ
• Kinh Vu Lan, Kinh Địa Tạng — quen thuộc trong sinh hoạt chùa Việt
• Kinh Lăng Nghiêm, Kinh Phạm Võng — có phần liên quan trực tiếp tới ăn chay và ngũ vị tân, đã nhắc ở bài Yên Tử và Lý Sơn

Điểm đáng nói: sách Phật học phổ thông ở các chùa thường được phát miễn phí hoặc bán giá rất thấp, vì việc in ấn được coi là công đức. Đây là truyền thống từ chính phong trào chấn hưng.

Món chay ở Quận 10

• Cơm chay phần — khu Sư Vạn Hạnh, Ngô Gia Tự, Nguyễn Tri Phương
• Bún riêu chay, hủ tiếu chay, phở chay, bún bò chay
• Bánh mì chay, xôi chay
• Lẩu nấm
• Chè, sương sáo, sâm bổ lượng
• Cơm tấm, bánh canh, ốc, mì vịt tiềm — không chay

Quận 10 giáp Quận 5 và Quận 11 nên nguồn đồ chay khô từ Chợ Lớn rất gần — mì căn, tàu hũ ky, nấm khô, chao, tương, như đã nói ở bài Quận 5 và Quận 6.

Một quận có sẵn mọi điều kiện

Nhìn theo góc thị trường, Quận 10 có gần như đủ:

• Chùa lớn — dòng khách đi lễ quanh năm
• Dân cư đông và ổn định, nhiều người giữ lệ chay
• Nguồn nguyên liệu sát bên — Chợ Lớn
• Nhiều quán chay sẵn — tức thị trường đã được chứng minh
• Trường học, bệnh viện, khu văn phòng — người ăn ngoài mỗi ngày

Thứ duy nhất thiếu vẫn là thứ đã nhắc ở mọi bài: khung giờ. Nơi có nhiều quán chay nhất cũng là nơi cho thấy rõ nhất rằng số lượng quán không giải quyết được vấn đề giờ giấc.

Hỏi đáp nhanh

Phong trào chấn hưng Phật giáo là gì?

Từ thập niên 1920-1930, các hội Phật học ra đời ở cả ba miền với chương trình dịch kinh sang chữ Quốc ngữ, ra báo Phật giáo bằng tiếng Việt, mở trường đào tạo tăng ni, chấn chỉnh việc tu hành và kết nối các chùa vốn rời rạc.

Vì sao cần dịch kinh sang Quốc ngữ?

Vì kinh sách toàn bằng chữ Hán, trong khi chữ Quốc ngữ đã thay thế — người ta đi chùa, tụng kinh nhưng không hiểu mình đang tụng gì.

Phong trào đó liên quan gì tới ăn chay?

Khi sách vở phổ thông xuất hiện bằng tiếng Việt, người ta đọc được lý do của việc ăn chay chứ không chỉ làm theo tục lệ. Và người biết vì sao mình kiêng thì giữ được lâu hơn người chỉ kiêng theo thói quen.

Tháp Việt Nam Quốc Tự có 13 tầng nghĩa là gì?

Tượng trưng cho 13 tổ chức, hệ phái Phật giáo đã hợp nhất. Tháp cao hơn 60 mét, thuộc công trình tái thiết giai đoạn 2014-2017.

Người mới tìm hiểu nên đọc gì?

Kinh Pháp Cú (lời dạy ngắn gọn dễ đọc), bộ Phật học phổ thông (nhập môn có hệ thống cho cư sĩ), và kinh Lăng Nghiêm, kinh Phạm Võng nếu muốn đọc phần liên quan trực tiếp tới ăn chay và ngũ vị tân.

Vì sao sách Phật học thường được phát miễn phí?

Vì việc in ấn kinh sách được coi là công đức — truyền thống có từ chính phong trào chấn hưng đầu thế kỷ 20.