Ăn chay ở Hội An: phố cổ và đêm rằm tắt điện

Hỏi người ăn thuần chay đi du lịch Việt Nam thấy nơi nào dễ ăn nhất, câu trả lời rất hay gặp là Hội An. Lý do đến từ hai nguồn hoàn toàn khác nhau, tình cờ gặp nhau trong một phố nhỏ.

Nguồn thứ nhất: nếp ăn chay của người Hội An

Hội An là phố cổ của thương nhân — người Hoa, người Nhật, người Việt sống xen kẽ mấy trăm năm. Hội quán người Hoa còn nguyên, chùa Việt cũng nhiều, và nếp ăn chay mùng một, rằm rất chắc.

Đặc biệt là đêm rằm. Mỗi tháng vào ngày 14 âm lịch, phố cổ tắt hết đèn điện, chỉ thắp đèn lồng. Không xe máy trong khu phố đi bộ. Người ta thả hoa đăng trên sông Hoài.

Đêm đó cả phố ăn chay — hàng quán treo bảng chay, chùa mở cửa, và không khí khác hẳn ngày thường. Đây là một trong những sinh hoạt văn hoá đều đặn đẹp nhất còn giữ được ở Việt Nam.

Nguồn thứ hai: khách quốc tế

Hội An là điểm du lịch quốc tế lâu năm, và trong dòng khách đó có tỉ lệ ăn thuần chay theo chuẩn phương Tây khá cao — không trứng, không sữa, không mật ong.

Nhu cầu ổn định suốt hơn hai chục năm đã làm hàng quán ở đây quen với việc bị hỏi kỹ. Nhiều nơi có thực đơn ghi rõ "vegan", nhân viên biết trả lời câu hỏi thành phần, và một số quán chuyên phục vụ khách ăn chay quanh năm.

Đây là điểm mà nhiều nơi khác chưa có: không phải chỉ *có* món chay, mà là biết giải thích món chay.

Cao lầu, mì Quảng và bản chay

Cao lầu

Món riêng của Hội An, không nơi nào có. Sợi mì dày, vàng, dai đặc biệt — tương truyền phải dùng nước giếng Bá Lễ và tro củi từ Cù Lao Chàm mới đúng vị.

Bản mặn có thịt xá xíu. Bản chay thay bằng đậu hũ chiên, nấm, hoặc mì căn kho; giữ nguyên sợi cao lầu, rau sống, và tóp mỡ chay làm từ bột chiên giòn.

Mì Quảng

Món của cả vùng Quảng Nam. Đặc trưng là ít nước — chỉ xăm xắp chứ không ngập như phở, và luôn có bánh tráng mè nướng bẻ vào.

Bản chay dùng nấm, đậu hũ, chả chay; nước lèo nấu từ củ quả, vẫn giữ màu vàng nghệ và đậu phộng rang giã.

Bánh vạc, bánh bao Hội An

"Bánh hoa hồng trắng" — vỏ bột gạo mỏng, nhân tôm. Bản chay thay nhân bằng nấm hoặc đậu xanh, nhưng hình dáng hoa hồng thì giữ.

Chỗ cần hỏi dù ở Hội An

Dễ ăn hơn nơi khác không có nghĩa là không cần hỏi:

• Nước mắm trong nước chấm và trong nước lèo — vẫn là phản xạ của bếp Quảng.
• Mắm ruốc trong một số món.
• Trứng trong bánh và trong một số loại mì.
• Dầu chiên dùng chung ở quán vừa bán mặn vừa bán chay.

Chùa và hội quán

• Chùa Cầu — biểu tượng của phố, do người Nhật xây thế kỷ 17.
• Hội quán Phúc Kiến, Quảng Đông, Triều Châu — của các nhóm người Hoa, mỗi nơi thờ khác nhau.
• Chùa Ông, chùa Bà Mụ — trong phố cổ.
• Chùa Phước Lâm, Chúc Thánh — tổ đình phái Chúc Thánh, dòng thiền có ảnh hưởng lớn ở miền Trung.

Nhịp trong tháng, nhịp trong năm

• Ngày 14 âm — đêm phố cổ, đông và đẹp nhất.
• Mùng một và rằm — hàng chay đông.
• Tháng Bảy Vu Lan — cao điểm.
• Mùa khách quốc tế — khoảng tháng Hai tới tháng Tám, nhu cầu chay đều quanh năm chứ không theo lịch âm.
• Mùa mưa bão tháng Mười tới tháng Mười hai — phố vắng, có năm ngập lụt.

Sống chậm — thứ Hội An bán được

Hội An giữ được một thứ hiếm: nhịp sống chậm ngay giữa một điểm du lịch đông. Khu phố đi bộ không xe máy, nhà cổ không cơi nới, đèn lồng thay đèn điện mỗi tháng một đêm.

Cái chậm đó hợp với ăn chay một cách tự nhiên — cả hai đều là chuyện tiết chế, chuyện chọn ít hơn thay vì nhiều hơn.

Ghé Hội An

• Đi vào ngày 14 âm nếu muốn thấy đêm phố cổ.
• Quán chay trong phố cổ nhiều, phần lớn có thực đơn tiếng Anh.
• Chợ Hội An — hàng chay buổi sáng, và đồ ăn rẻ hơn trong phố nhiều.
• Cách Đà Nẵng khoảng ba mươi cây số, đi về trong ngày được.

Hỏi đáp nhanh

Vì sao Hội An dễ ăn thuần chay?

Hai nguồn gặp nhau: nếp ăn chay mùng một rằm của người địa phương, và dòng khách quốc tế ăn thuần chay suốt hơn hai chục năm khiến hàng quán quen bị hỏi kỹ. Nhiều nơi không chỉ có món chay mà còn biết giải thích thành phần.

Đêm rằm phố cổ là gì?

Ngày 14 âm lịch mỗi tháng, phố cổ tắt hết đèn điện chỉ thắp đèn lồng, không xe máy trong khu đi bộ, người ta thả hoa đăng trên sông Hoài. Đêm đó cả phố ăn chay.

Cao lầu chay khác bản mặn thế nào?

Giữ nguyên sợi cao lầu, rau sống và tóp mỡ chay làm từ bột chiên giòn; chỉ thay thịt xá xíu bằng đậu hũ chiên, nấm hoặc mì căn kho.

Ở Hội An còn phải hỏi gì không?

Có: nước mắm trong nước chấm và nước lèo, mắm ruốc trong một số món, trứng trong bánh và một số loại mì, và dầu chiên dùng chung ở quán vừa bán mặn vừa bán chay.

Mì Quảng có gì đặc trưng?

Ít nước — chỉ xăm xắp chứ không ngập như phở — và luôn có bánh tráng mè nướng bẻ vào. Bản chay giữ màu vàng nghệ và đậu phộng rang giã.

Nên tránh mùa nào?

Tháng Mười tới tháng Mười hai là mùa mưa bão, phố vắng và có năm ngập lụt.