Ăn chay ở Hoà Thành: nơi ăn chay là điều khoản trong luật đạo

Thị xã Hoà Thành nằm sát Toà Thánh Tây Ninh — trung tâm của đạo Cao Đài. Và đây là nơi có một đặc điểm không nơi nào khác ở Việt Nam có: mật độ người ăn chay trường cao nhất nước.

Đạo Cao Đài là gì

Tên đầy đủ là Đại Đạo Tam Kỳ Phổ Độ, khai đạo năm 1926 tại Tây Ninh. Số tín đồ hiện khoảng vài triệu người, tập trung ở Tây Ninh và các tỉnh Nam Bộ.

Tư tưởng nền là tam giáo quy nguyên, ngũ chi hợp nhất — cho rằng các tôn giáo lớn đều cùng một gốc. Vì thế trong Toà Thánh thờ cả Phật, Lão, Nho, cùng Chúa Giêsu, Khương Tử Nha.

Biểu tượng của đạo là Thiên Nhãn — con mắt trái, tượng trưng cho Thượng Đế nhìn thấy tất cả.

Trong Toà Thánh còn có bức Tam Thánh ký hoà ước, vẽ ba vị: Tôn Dật Tiên, Victor Hugo và Nguyễn Bỉnh Khiêm — một sự kết hợp không có ở bất cứ tôn giáo nào khác trên thế giới.

Ăn chay được quy định thành cấp bậc

Đây là điểm khác biệt lớn nhất so với Phật giáo. Trong Phật giáo Việt Nam, ăn chay là khuyến khích với cư sĩ và bắt buộc với tăng ni. Trong Cao Đài, ăn chay được ghi thành điều khoản có cấp bậc rõ ràng trong Tân Luật — bộ luật đạo.

Ba bậc

Nghĩa là con đường tu trong Cao Đài gắn liền với mức ăn chay: muốn tiến lên bậc nào thì phải giữ chay tới mức đó. Không có đường vòng.

Ngày chay trong tháng theo âm lịch, thường là mùng 1, mùng 8, 14, 15, 18, 23, 24, 28, 29, 30 — tuỳ lục trai hay thập trai mà lấy sáu hoặc mười ngày trong đó.

Hệ quả: một thị trường đồ chay khác hẳn

Điều này tạo ra ở Tây Ninh một tình trạng không nơi nào giống:

• Nhiều người ăn chay trường — chức sắc, người tu, người lớn tuổi giữ đạo lâu năm
• Rất nhiều người ăn chay kỳ — sáu hoặc mười ngày mỗi tháng, tức một phần ba số ngày
• Chợ có hàng chay quanh năm, không chỉ ngày rằm mùng một như miền Bắc
• Quán chay là chuyện bình thường, không phải loại hình đặc biệt

So với hiện tượng "chợ rằm" ở Hà Nội đã nói ở bài Hoàn Kiếm — nơi nhu cầu chay dồn vào hai ngày rồi rút — thì ở Tây Ninh nhu cầu trải đều và liên tục.

Với người kinh doanh, hai thị trường đó đòi hai cách làm khác nhau. Miền Bắc phải tính bài toán sống qua ngày thường; Tây Ninh thì không có ngày thường theo nghĩa đó.

Bếp Trai đường — nấu chay quy mô lớn mỗi ngày

Trong khuôn viên Toà Thánh có Trai đường — nhà ăn chay phục vụ chức sắc, người tu và khách thập phương. Cơm chay ở đây nấu hằng ngày, và trong các đại lễ thì phục vụ hàng nghìn người.

Hai đại lễ lớn nhất:

• Đại lễ Vía Đức Chí Tôn — mùng 9 tháng Giêng
• Hội Yến Diêu Trì Cung — rằm tháng 8

Cả hai đều quy tụ hàng trăm nghìn người về Tây Ninh, và toàn bộ ăn chay. Đây là một trong những sự kiện ăn chay tập thể lớn nhất Việt Nam.

Cách tổ chức bếp ở đây có những nguyên tắc giống bếp đại lễ đã nói ở bài Tam Chúc: món phải nấu được số lượng lớn, chịu được để lâu, và dựa vào đậu, nấm, rau củ chứ không dựa vào đồ chế biến sẵn.

Món chay Tây Ninh

• Bánh canh Trảng Bàng chay — bánh canh bột gạo, nước dùng nấu từ củ cải, nấm; bản mặn dùng giò heo
• Bánh tráng phơi sương — bánh tráng đặc sản Trảng Bàng, dẻo, cuốn rau; chay hoàn toàn phần bánh
• Bánh tráng trộn, bánh tráng cuốn — chay nếu bỏ khô bò, trứng cút, ruốc
• Mãng cầu Bà Đen — na dai đặc sản, có chỉ dẫn địa lý
• Đậu phộng, rau rừng Tây Ninh — đĩa rau rừng ăn kèm bánh tráng có hàng chục loại lá

Muối tôm Tây Ninh — bẫy nổi tiếng

Muối tôm Tây Ninh là đặc sản được mua làm quà nhiều nhất của tỉnh. Và đúng như tên gọi, nó có tôm khô — tôm rang giã cùng muối, ớt, tỏi.

Nhiều người mua về nghĩ đó chỉ là "muối ớt" rồi dùng chấm trái cây trong ngày chay. Phải đọc nhãn.

Ở Tây Ninh có bán muối chay — muối ớt không tôm, làm riêng cho người ăn chay. Đây là ví dụ rõ về việc thị trường tự sinh ra sản phẩm khi nhu cầu đủ lớn: nơi nào có nhiều người ăn chay, nơi đó có phiên bản chay của mọi thứ.

Điều đáng học từ Tây Ninh

Tây Ninh chứng minh một điều mà phần còn lại của Việt Nam chưa đạt tới: khi số người ăn chay đủ đông, ăn chay thôi không còn là chuyện phiền phức.

Không phải hỏi từng quán. Không phải giải thích. Không phải mang theo đồ. Món chay có sẵn ở chợ, ở quán, ở đám tiệc, và người bán hiểu ngay khi nghe.

Đó cũng là hình dung về việc mô hình bán đồ chay nên hướng tới: không phải làm một quán chay đặc biệt cho người đặc biệt, mà làm cho đồ chay trở thành lựa chọn bình thường ở mọi nơi bán đồ ăn.

Bánh Mì XANH tìm đối tác nhượng quyền ở các tỉnh thành — mô hình bánh mì chay 24 giờ, thực đơn gọn. Xem trang nhượng quyền Bánh Mì XANH.

Hỏi đáp nhanh

Đạo Cao Đài khai đạo khi nào?

Năm 1926 tại Tây Ninh, tên đầy đủ là Đại Đạo Tam Kỳ Phổ Độ. Tư tưởng nền là tam giáo quy nguyên, ngũ chi hợp nhất — cho rằng các tôn giáo lớn đều cùng một gốc.

Cao Đài quy định ăn chay thế nào?

Ba bậc theo Tân Luật: lục trai 6 ngày mỗi tháng là mức tối thiểu của người giữ đạo; thập trai 10 ngày là điều kiện thọ truyền bửu pháp và vào tịnh thất; trường trai ăn chay quanh năm là bắt buộc với chức sắc.

Khác gì so với Phật giáo?

Trong Phật giáo Việt Nam, ăn chay là khuyến khích với cư sĩ và bắt buộc với tăng ni. Trong Cao Đài, ăn chay được ghi thành điều khoản có cấp bậc trong luật đạo — muốn tiến lên bậc nào phải giữ chay tới mức đó.

Tam Thánh trong Toà Thánh Tây Ninh là ai?

Tôn Dật Tiên, Victor Hugo và Nguyễn Bỉnh Khiêm, trong bức Tam Thánh ký hoà ước — một sự kết hợp không có ở bất cứ tôn giáo nào khác trên thế giới.

Muối tôm Tây Ninh có chay không?

Không — đúng như tên gọi, nó có tôm khô rang giã cùng muối, ớt, tỏi. Ở Tây Ninh có bán muối chay riêng, muối ớt không tôm, làm cho người ăn chay.

Hai đại lễ lớn nhất của Cao Đài là gì?

Đại lễ Vía Đức Chí Tôn mùng 9 tháng Giêng và Hội Yến Diêu Trì Cung rằm tháng 8. Cả hai quy tụ hàng trăm nghìn người về Tây Ninh và toàn bộ ăn chay.