Ăn chay ở Côn Đảo: hòn đảo mà người ta đi lễ lúc nửa đêm

Côn Đảo là quần đảo gồm 16 hòn, cách Vũng Tàu khoảng 180 km. Trong gần 113 năm, từ 1862 tới 1975, đây là hệ thống nhà tù của thực dân Pháp rồi chính quyền Sài Gòn — nơi giam giữ hàng chục nghìn tù chính trị.

Ngày nay Côn Đảo là điểm du lịch, nhưng là một kiểu du lịch riêng: phần lớn khách ra đây để đi lễ.

Tục viếng mộ lúc nửa đêm

Nghĩa trang Hàng Dương là nơi an nghỉ của khoảng hai vạn người tù, trong đó phần lớn không còn tên. Nghĩa trang chia làm bốn khu.

Ở khu B có mộ Võ Thị Sáu — nữ tù chính trị bị xử bắn năm 1952 khi mới 19 tuổi.

Và ở đây hình thành một tục lệ không nơi nào giống: người ta ra nghĩa trang thắp hương vào lúc nửa đêm, khoảng từ 23 giờ tới 0 giờ.

Cả nghĩa trang sáng đèn, hàng dài người xếp hàng chờ tới lượt, mang theo lễ vật, thắp hương từng ngôi mộ. Không khí rất lạ — trang nghiêm nhưng đông đúc, giữa đêm nhưng không ai buồn ngủ.

Đồ lễ ở mộ cô Sáu

Lễ vật mang tới mộ Võ Thị Sáu có một danh mục riêng, phản ánh việc người ta nhớ cô như một cô gái mười chín tuổi chứ không phải một biểu tượng:

• Gương, lược
• Nước hoa, phấn son
• Nón lá
• Hoa trắng — thường là hoa sứ, hoa lê ki ma (trái trứng gà)
• Trái cây, bánh kẹo, hương đèn

Hoa lê ki ma gắn với cô vì bài hát "Mùa hoa lê ki ma nở, ở quê ta miền Đất Đỏ".

Đây là lễ chay hoàn toàn — không có món mặn nào. Đó cũng là nguyên tắc chung của lễ viếng mộ và cầu siêu trong văn hoá Việt, như đã nói ở bài Điện Biên: không thêm sát sinh vào một nghi lễ nói về người đã mất.

Chùa Núi Một

Chùa Núi Một (Vân Sơn tự) nằm trên sườn núi nhìn xuống vịnh Côn Sơn và hồ An Hải. Chùa dựng năm 1964.

Đây là ngôi chùa duy nhất trên đảo, và là điểm đến thứ hai của hầu hết khách hành hương sau nghĩa trang Hàng Dương. Vị trí chùa cho tầm nhìn đẹp bậc nhất Côn Đảo.

Ngoài ra đảo còn có miếu Bà Phi Yến (An Sơn Miếu) — thờ thứ phi của chúa Nguyễn Ánh, gắn với một truyền thuyết bi thương về bà và hoàng tử Cải.

Ăn uống trên đảo — tính trước là hơn

Côn Đảo là đảo xa bờ, mọi thứ phụ thuộc tàu và máy bay. Điều đó có mấy hệ quả với người ăn chay:

• Giá cao — mọi thứ đắt hơn đất liền đáng kể
• Thực đơn thiên hải sản — đó là thứ sẵn nhất
• Rau xanh phải chở từ đất liền, nên ít và không rẻ
• Quán ít, đóng sớm — đảo nhỏ, không có nhịp đêm như đất liền

Nhưng có một nghịch lý: khách ra Côn Đảo phần lớn là khách đi lễ, và nhiều người trong số đó ăn chay trong chuyến đi — theo lệ giữ chay khi đi viếng mộ, cầu siêu.

Tức là nhu cầu chay ở đây cao hơn mặt bằng du lịch biển thông thường, mà nguồn cung thì không theo kịp. Một số nhà hàng có menu chay, một số nhà nghỉ nấu theo yêu cầu nếu báo trước.

Nên chuẩn bị

• Báo trước với khách sạn hoặc nhà nghỉ ngay khi đặt phòng
• Mang theo đồ khô cho ít nhất một hai bữa — đồ đi lễ nửa đêm về thì hàng quán đã đóng
• Mua đồ lễ ở đất liền nếu cần loại cụ thể; trên đảo có bán nhưng ít lựa chọn và đắt

Điểm cuối cùng đáng chú ý: đi lễ lúc nửa đêm nghĩa là bữa ăn sau đó rơi vào 1-2 giờ sáng. Đó đúng là khung giờ mà không mô hình ăn uống nào ở Côn Đảo đang phục vụ.

Vườn quốc gia và rùa biển

Vườn quốc gia Côn Đảo bảo vệ cả rừng lẫn biển, và nổi tiếng nhất là chương trình bảo tồn rùa biển. Mỗi mùa, rùa mẹ lên các bãi cát — nhiều nhất là hòn Bảy Cạnh — để đẻ trứng.

Khách có thể đăng ký xem rùa đẻ và thả rùa con về biển, dưới sự hướng dẫn của kiểm lâm.

Chi tiết này hợp với tinh thần của loạt bài: ở một hòn đảo từng là nơi giam giữ con người, nay có cả một chương trình chỉ để giúp một loài vật được sinh ra an toàn. Hai việc cách nhau xa, nhưng cùng nói về một điều — sự sống được coi trọng tới đâu.

Món chay và chỗ cần hỏi ở Côn Đảo

• Hạt bàng — đặc sản Côn Đảo; hạt của quả bàng, rang muối hoặc rang đường; chay hoàn toàn và để lâu được, rất hợp làm quà
• Mứt hạt bàng
• Rau rừng, rau muống biển
• Ốc vú nàng, mực một nắng, cua mặt trăng — đặc sản, không chay
• Mắm hàu — không chay

Hạt bàng là thứ đáng nói: quả bàng chín rụng, người dân đập lấy hạt bên trong, rang lên. Công rất nhiều, hạt rất nhỏ. Đây là món quà chay đặc trưng nhất của đảo.

Hỏi đáp nhanh

Vì sao người ta viếng mộ Côn Đảo lúc nửa đêm?

Đây là tục lệ hình thành ở nghĩa trang Hàng Dương, khách ra thắp hương khoảng 23 giờ tới 0 giờ. Cả nghĩa trang sáng đèn, hàng dài người xếp hàng chờ tới lượt.

Đồ lễ ở mộ Võ Thị Sáu gồm gì?

Gương, lược, nước hoa, phấn son, nón lá, hoa trắng (thường là hoa sứ, hoa lê ki ma), trái cây, bánh kẹo, hương đèn — lễ chay hoàn toàn, phản ánh việc người ta nhớ cô như một cô gái mười chín tuổi.

Nghĩa trang Hàng Dương có bao nhiêu mộ?

Khoảng hai vạn người tù an nghỉ ở đây, phần lớn không còn tên. Nghĩa trang chia làm bốn khu, mộ Võ Thị Sáu ở khu B.

Ăn chay ở Côn Đảo có khó không?

Khó hơn đất liền vì mọi thứ phụ thuộc tàu và máy bay, rau xanh phải chở ra nên ít và đắt, thực đơn thiên hải sản, quán ít và đóng sớm. Nên báo trước với nhà nghỉ ngay khi đặt phòng và mang theo đồ khô.

Hạt bàng là món gì?

Đặc sản Côn Đảo — quả bàng chín rụng, người dân đập lấy hạt bên trong rồi rang muối hoặc rang đường. Công rất nhiều, hạt rất nhỏ, chay hoàn toàn và để lâu được.

Côn Đảo bảo tồn rùa biển thế nào?

Vườn quốc gia Côn Đảo có chương trình bảo tồn rùa biển; mỗi mùa rùa mẹ lên các bãi cát, nhiều nhất là hòn Bảy Cạnh, để đẻ trứng. Khách có thể đăng ký xem rùa đẻ và thả rùa con về biển dưới hướng dẫn của kiểm lâm.