Ăn chay ở Cao Bằng: ngôi chùa dựng bên thác Bản Giốc và ý nghĩa của nó

Cao Bằng là tỉnh biên giới đông bắc, giáp Trung Quốc gần 333 km. Cả tỉnh nằm trong Công viên địa chất toàn cầu Non nước Cao Bằng, được UNESCO công nhận năm 2018.

Ngôi chùa dựng bên thác

Chùa Phật Tích Trúc Lâm Bản Giốc nằm trên núi Phia Nhằm, xã Đàm Thuỷ, huyện Trùng Khánh — nhìn thẳng xuống thác Bản Giốc. Chùa khánh thành năm 2014.

Điều đáng nói: đây là ngôi chùa đầu tiên được xây dựng ở khu vực biên giới phía Bắc sau cuộc chiến biên giới 1979.

Một ngôi chùa dựng ở chỗ đó mang nhiều lớp nghĩa cùng lúc. Nó là nơi thờ tự cho dân bản địa. Nó là điểm dừng cho khách hành hương. Và nó là một dấu văn hoá đặt ở nơi cần có dấu văn hoá — chùa Việt, kiến trúc Việt, ngay đường biên.

Trong chùa có tượng Phật, đền thờ anh hùng Nùng Trí Cao — nhân vật lịch sử người Tày thế kỷ 11 — và nhà thờ Mẫu. Ba lớp tín ngưỡng xếp chồng: Phật giáo, thờ anh hùng dân tộc, thờ Mẫu. Đó là hình dạng thật của đời sống tâm linh Việt, không phải chỉ Phật giáo thuần tuý.

Thác Bản Giốc và chuyện ăn uống quanh đó

Thác Bản Giốc là thác nước tự nhiên lớn nhất Đông Nam Á tính theo chiều rộng, cao khoảng 30 mét, chia nhiều tầng. Mùa nước đẹp nhất là tháng 8 tới tháng 10.

Khu vực quanh thác giờ có nhiều nhà hàng phục vụ khách đoàn. Thực đơn tập trung vào cá trầm hương — loài cá sống dưới chân thác — và vịt quay 7 vị. Cả hai đều được giới thiệu đầu tiên, nên người ăn chay cần biết tên để từ chối gọn.

Hạt dẻ Trùng Khánh — đặc sản vốn đã chay

Hạt dẻ Trùng Khánh là đặc sản nổi tiếng nhất Cao Bằng, có chỉ dẫn địa lý. Hạt to, vỏ nâu bóng, ruột vàng, bùi và ngọt. Mùa thu hoạch là tháng 9 tới tháng 10.

Hạt dẻ có giá trị đặc biệt với người ăn chay vì nó là nguồn tinh bột cộng chất béo thực vật — thứ mà chế độ ăn chay dễ thiếu. Hạt dẻ luộc, hạt dẻ rang, hoặc hầm với nấm và củ sen thành món chay đầy đặn.

Ở Cao Bằng, hạt dẻ Trùng Khánh thường được rang trong chảo cát. Mua về để nơi thoáng ăn dần được vài tuần.

Bánh cuốn Cao Bằng — chỗ dễ nhầm nhất

Bánh cuốn Cao Bằng là món ăn sáng đặc trưng, và nó khác bánh cuốn Hà Nội ở một điểm lớn: không chấm nước mắm mà chan nước xương hầm.

Bát bánh cuốn Cao Bằng có nước dùng nóng ninh từ xương lợn, thả măng chua, hành, đôi khi thêm quả trứng chần hoặc giò.

Đây là chỗ người ăn chay dễ nhầm nhất. Nhìn qua thì bánh cuốn là bột gạo tráng — có vẻ chay. Nhưng linh hồn của món là bát nước xương, và nhân bên trong thường là thịt băm mộc nhĩ.

Muốn ăn chay ở Cao Bằng buổi sáng thì tìm món khác, hoặc hỏi quán có làm bánh cuốn nhân mộc nhĩ không nhân thịt, chấm xì dầu thay vì chan nước xương. Quán nhỏ thường chiều được nếu hỏi sớm.

Món chay và món chay được

• Hạt dẻ Trùng Khánh — luộc, rang, hầm
• Bánh khảo — bánh bột nếp rang trộn đường, gói giấy đỏ, món Tết của người Tày, chay hoàn toàn
• Bánh trứng kiến — nghe tên là biết không chay, dù là món đặc sắc của người Tày
• Rau dạ hiến (bò khai) — ngọn rau rừng, xào là chính, xin dầu thay mỡ
• Măng chua, măng khô — nguyên liệu nền của bếp Tày
• Miến dong Phia Đén — miến làm từ củ dong riềng trồng ở vùng cao, sợi dai, nấu chay rất hợp
• Lạp xưởng, thịt hun khói — hai món quà phổ biến, không chay

Pác Bó và mạch tưởng niệm

Khu di tích Pác Bó ở huyện Hà Quảng — hang Cốc Bó, suối Lênin, núi Các Mác — là điểm đến lịch sử lớn nhất tỉnh. Khách tới đây phần nhiều là đoàn tham quan, và bữa trưa thường là cỗ đặt sẵn.

Người ăn chay đi theo đoàn nên báo trước với người tổ chức ít nhất một ngày. Nhà hàng vùng này làm được mâm chay nếu biết trước, nhưng gần như không có bản chay sẵn trên thực đơn.

Đi Cao Bằng thì mang gì

Cao Bằng cách Hà Nội khoảng 280 km, đường đèo qua Bắc Kạn. Từ thành phố Cao Bằng ra thác Bản Giốc thêm gần 90 km nữa, quãng đó ít quán.

Một hộp bánh mì chay hoặc xôi mang theo giải quyết được bữa giữa đường — không phải dừng vào quán rồi ngồi giải thích, cũng không phải ăn tạm mì gói.

Hỏi đáp nhanh

Chùa Phật Tích Trúc Lâm Bản Giốc có gì đặc biệt?

Khánh thành năm 2014, là ngôi chùa đầu tiên được xây dựng ở khu vực biên giới phía Bắc sau cuộc chiến biên giới 1979. Chùa nằm trên núi Phia Nhằm nhìn xuống thác Bản Giốc, có cả tượng Phật, đền thờ Nùng Trí Cao và nhà thờ Mẫu.

Bánh cuốn Cao Bằng có chay được không?

Mặc định là không — món này không chấm nước mắm mà chan nước xương lợn hầm, nhân thường là thịt băm mộc nhĩ. Muốn ăn chay phải hỏi quán làm nhân mộc nhĩ không thịt và chấm xì dầu thay vì chan nước xương.

Hạt dẻ Trùng Khánh thu hoạch khi nào?

Tháng 9 tới tháng 10. Hạt to, vỏ nâu bóng, ruột vàng bùi ngọt, có chỉ dẫn địa lý. Với người ăn chay đây là nguồn tinh bột cộng chất béo thực vật rất đáng giá.

Món nào ở Cao Bằng chắc chắn không chay?

Cá trầm hương dưới chân thác Bản Giốc, vịt quay 7 vị, bánh trứng kiến, lạp xưởng và thịt hun khói — mấy món này đều là đặc sản được giới thiệu đầu tiên với khách.

Miến dong Phia Đén là gì?

Miến làm từ củ dong riềng trồng ở vùng cao Nguyên Bình, sợi dai và trong. Đây là nguyên liệu chay rất hợp để nấu miến nấm, miến măng.

Đi theo đoàn tới Pác Bó thì ăn chay thế nào?

Báo trước với người tổ chức ít nhất một ngày. Nhà hàng vùng này làm được mâm chay nếu biết trước, nhưng gần như không có bản chay sẵn trên thực đơn.