Ăn chay ở Bảo Lộc: xứ trà và những ngôi chùa trên đồi

Bảo Lộc nằm giữa đường từ Sài Gòn lên Đà Lạt, và phần lớn người ta chỉ đi ngang. Nhưng đây là xứ trà lâu đời nhất Tây Nguyên, và có mật độ chùa, tịnh xá cao bất ngờ cho một thị xã nhỏ.

Trà B'Lao

Cao nguyên Bảo Lộc — tên cũ là B'Lao — được người Pháp chọn trồng trà từ đầu thế kỷ 20. Độ cao khoảng 800-900m, mát quanh năm, đất bazan: điều kiện hợp cho cây trà.

Trà B'Lao tới nay vẫn là một trong những vùng trà lớn nhất nước, nổi nhất là trà ướp hương — trà ướp sen, nhài, sói, ngâu.

Với người ăn chay và người tu tập, trà không chỉ là thức uống. Thiền trà là một sinh hoạt có ở nhiều chùa: uống trà trong tĩnh lặng, chú tâm vào từng động tác — pha, rót, nâng, uống.

Cái tinh thần đó gần với ăn chay: làm một việc đơn giản cho thật trọn vẹn, thay vì làm nhiều việc qua loa.

Chùa và tịnh xá trên đồi

Bảo Lộc có nhiều cơ sở tu tập hơn vẻ ngoài của một thị xã:

• Chùa Phước Huệ — chùa lớn nhất thị xã, ngay trung tâm.
• Nhiều tịnh xá hệ phái Khất sĩ — hệ phái do tổ sư Minh Đăng Quang lập ở Nam Bộ, kết hợp Bắc tông và Nam tông.
• Các am, thất trên đồi — nơi người tu ẩn dật, tận dụng địa hình đồi núi và khí hậu mát.

Lý do mật độ cao: khí hậu mát và đất rộng giá rẻ so với đồng bằng. Nhiều người tu chọn về đây lập thất. Đó cũng là lý do Bảo Lộc có lượng khách tới tham dự khoá tu khá đều.

Hệ phái Khất sĩ và cách ăn

Hệ phái Khất sĩ đáng nói riêng vì cách ăn của họ khác cả Bắc tông lẫn Nam tông:

• Ăn chay trường như Bắc tông.
• Ăn ngày một bữa trước ngọ, theo lối Nam tông.
• Đi khất thực — nhưng nhận đồ chay.

Nghĩa là họ giữ cả hai hình thức tiết chế: vừa hạn chế loại thức ăn, vừa hạn chế thời điểm và số lượng. Đây là cách nghiêm ngặt hơn hẳn hai dòng gốc.

Với người tìm hiểu về ăn chay, đây là ví dụ cho thấy "ăn chay" không phải một chuẩn duy nhất.

Món chay xứ mát

Bảo Lộc mát nhưng không lạnh như Đà Lạt, và là vùng nông nghiệp:

• Rau củ địa phương — không đa dạng bằng Đà Lạt nhưng tươi và rẻ.
• Măng le, nấm rừng theo mùa mưa.
• Bơ, sầu riêng, mít — Bảo Lộc là vùng trồng bơ và sầu riêng lớn.
• Trà — uống, và dùng nấu ăn: cơm trà xanh, chè trà.
• Lẩu chay — hợp khí hậu, nhất là buổi tối.

Tơ tằm — nghề cũ của vùng

Bảo Lộc từng là trung tâm tơ tằm lớn của cả nước, nay vẫn còn các cơ sở ươm tơ dệt lụa.

Chi tiết đáng nói với người ăn thuần chay: tơ tằm là sản phẩm từ động vật. Để lấy tơ nguyên sợi, kén thường bị luộc khi nhộng còn sống. Người thuần chay nghiêm ngặt tránh cả đồ dùng làm từ tơ tằm, tương tự tránh da và lông.

Nhắc chuyện này vì lụa Bảo Lộc là quà tặng phổ biến, và đây là chỗ nhiều người không nghĩ tới.

Nhịp trong năm

• Quanh năm mát, không có mùa quá nóng.
• Tháng Năm tới tháng Mười — mùa mưa, đồi chè xanh nhất, sương nhiều.
• Cuối tuần — khách từ Sài Gòn lên nghỉ, đông hơn ngày thường.
• Mùng một, rằm — hàng chay đông, và các chùa có khoá tu.

Ghé Bảo Lộc

• Đồi chè — đi buổi sáng sớm khi còn sương.
• Thác Dambri — thác lớn nhất vùng.
• Chùa Phước Huệ và các tịnh xá — nhiều nơi cho khách vãng lai dùng cơm chay.
• Mua trà làm quà — hỏi rõ trà ướp hương tự nhiên hay hương liệu.

Hỏi đáp nhanh

Vì sao Bảo Lộc nhiều chùa và tịnh xá?

Khí hậu mát và đất rộng giá rẻ so với đồng bằng, nên nhiều người tu chọn về đây lập thất. Đó cũng là lý do Bảo Lộc có lượng khách tới dự khoá tu khá đều.

Hệ phái Khất sĩ ăn thế nào?

Nghiêm hơn cả hai dòng gốc: ăn chay trường như Bắc tông, nhưng chỉ ăn một bữa trước giờ ngọ theo lối Nam tông, và vẫn đi khất thực — nhận đồ chay. Tức vừa hạn chế loại thức ăn vừa hạn chế thời điểm.

Thiền trà là gì?

Uống trà trong tĩnh lặng, chú tâm vào từng động tác pha, rót, nâng, uống. Tinh thần gần với ăn chay: làm một việc đơn giản cho thật trọn vẹn thay vì làm nhiều việc qua loa.

Lụa tơ tằm có phải đồ chay không?

Không. Để lấy tơ nguyên sợi, kén thường bị luộc khi nhộng còn sống, nên người thuần chay nghiêm ngặt tránh cả đồ dùng từ tơ tằm — tương tự tránh da và lông. Đáng nhắc vì lụa Bảo Lộc là quà tặng phổ biến.

Trà B'Lao nổi tiếng loại nào?

Trà ướp hương — sen, nhài, sói, ngâu. Khi mua nên hỏi rõ ướp hương tự nhiên hay dùng hương liệu.

Món chay nào hợp Bảo Lộc?

Lẩu chay, hợp khí hậu mát nhất là buổi tối. Ngoài ra có măng le và nấm rừng theo mùa mưa, cùng bơ và sầu riêng vì đây là vùng trồng lớn.