Ăn chay ở Bái Đính: ngôi chùa khổng lồ và ngôi chùa trong hang cạnh nó

Chùa Bái Đính ở xã Gia Sinh, huyện Gia Viễn, Ninh Bình, nằm trong vùng đệm của quần thể danh thắng Tràng An. Đây là quần thể chùa lớn nhất Việt Nam và giữ nhiều kỷ lục khu vực.

Hai ngôi chùa, không phải một

Nhiều người đi Bái Đính chỉ biết phần mới. Nhưng ở đây thực ra có hai chùa nằm cạnh nhau, cách khoảng 800 mét.

Chùa Bái Đính cổ — trong hang đá

Chùa cổ nằm trên núi Đính, gắn với thiền sư Nguyễn Minh Không — quốc sư thời Lý, thế kỷ 11-12. Tương truyền ngài lên núi này tìm thuốc chữa bệnh cho vua Lý Thần Tông, thấy hang đẹp thì dựng chùa.

Chùa cổ gồm động Sáng thờ Phật, động Tối thờ Mẫu và Tiên, đền thờ thánh Nguyễn, đền thờ thần Cao Sơn và giếng Ngọc. Không có mái ngói lớn, không có tượng khổng lồ — chùa dựa vào chính hang núi.

Nguyễn Minh Không là nhân vật đặc biệt: vừa là thiền sư, vừa là thầy thuốc, và được suy tôn là ông tổ nghề đúc đồng Việt Nam.

Chùa Bái Đính mới — quy mô kỷ lục

Quần thể mới xây từ năm 2003, hoàn thiện dần tới 2010 và sau đó. Các con số:

• Hành lang La Hán dài khoảng 3 km với 500 pho tượng La Hán bằng đá, mỗi pho một dáng vẻ — hành lang tượng dài nhất châu Á
• Tượng Phật Thích Ca bằng đồng dát vàng trong điện Pháp Chủ, nặng khoảng 100 tấn
• Tượng Di Lặc bằng đồng trên đồi, nặng khoảng 80 tấn
• Tháp chuông với quả chuông đồng nặng khoảng 36 tấn
• Bảo tháp 13 tầng, cao khoảng 100 mét

Hai cách hiểu về quy mô

Đặt hai ngôi chùa cạnh nhau thì thấy một câu hỏi thú vị: chùa lớn để làm gì.

Chùa cổ trong hang là mẫu chùa Việt cổ điển: nhỏ, dựa vào địa hình, chỗ để một người ngồi yên. Chùa mới là mẫu quần thể hiện đại: rộng, đón hàng vạn người cùng lúc, có hạ tầng xe điện, bãi đỗ, nhà hàng.

Cả hai đều có lý của nó. Chùa cổ phục vụ chiều sâu; chùa mới phục vụ chiều rộng — đưa hàng triệu người tiếp xúc với không gian Phật giáo, trong đó nhiều người cả đời chưa vào chùa bao giờ.

Nhưng cũng nên nói thật: quần thể lớn thì dễ biến thành điểm chụp ảnh hơn là nơi lễ. Người muốn tìm sự tĩnh ở Bái Đính nên đi chùa cổ, và đi ngoài mùa hội.

Cơm chay ở Bái Đính

Bái Đính là một trong số ít điểm hành hương có nhà ăn chay quy mô lớn, phục vụ được đoàn hàng trăm người cùng lúc.

Thực đơn thường là mâm cỗ chay: nem chay, giò chay, đậu sốt, canh nấm, rau xào, xôi, chè. Kiểu nấu là chay giả mặn — món mô phỏng hình dáng và tên gọi món mặn.

Mùa lễ hội từ mùng 6 tháng Giêng tới hết tháng 3 âm lịch, khách rất đông, nên đoàn phải đặt trước. Khách lẻ thì nên ăn lệch giờ — trước 11 giờ hoặc sau 13 giờ.

Đi Bái Đính mất bao lâu

Quần thể rất rộng. Đi hết cả chùa mới lẫn chùa cổ mất nửa ngày tới cả ngày, và phải leo khá nhiều bậc.

Có xe điện chạy từ bãi đỗ vào cổng Tam Quan, nhưng bên trong thì đi bộ. Hành lang La Hán 3 km là đi bộ hoàn toàn.

Nghĩa là: nên mang nước và đồ ăn nhẹ. Giữa quần thể có hàng quán nhưng không nhiều lựa chọn chay, và vào chính hội thì chỗ nào cũng đông.

Đặc sản Ninh Bình và chỗ cần né

Hai đặc sản nổi tiếng nhất Ninh Bình đều không chay, và đều được mời rất nhiệt tình:

• Dê núi Ninh Bình — dê nuôi thả trên núi đá, thịt chắc. Không có bản chay.
• Cơm cháy — đây là chỗ cần phân biệt kỹ, nói ở bài Tam Cốc.

Món chay được ở vùng này:

• Rau sắng, rau má, rau dớn vùng núi đá
• Nem chua Yên Mạc — không chay
• Miến lươn — không chay
• Dứa Đồng Giao — vùng dứa lớn, ăn tươi hoặc làm nước ép
• Khoai lang Hoàng Long — giống khoai bản địa, bở và ngọt
• Cơm cháy không rưới sốt, chấm tương hoặc muối vừng

Một nhận xét về hành hương mùa xuân

Ninh Bình có ba điểm hành hương lớn gần nhau: Bái Đính, Tràng An, và chỉ hơn 30 km là Tam Chúc bên Hà Nam. Cộng thêm chùa Hương cách đó không xa.

Cả cụm này tạo thành một trục hành hương mùa xuân đón hàng triệu lượt người trong ba tháng. Đó là một thị trường ăn uống rất lớn, tập trung, và có nhu cầu chay cao hơn bất cứ đâu.

Điểm yếu của nó là tính mùa vụ. Hàng quán chỉ sống ba tháng thì bấp bênh; mô hình bán quanh năm ở thị trấn rồi bung công suất vào mùa hội mới là cách bền.

Hỏi đáp nhanh

Bái Đính có mấy chùa?

Hai, cách nhau khoảng 800 mét. Chùa cổ nằm trong hang trên núi Đính, gắn với thiền sư Nguyễn Minh Không thời Lý. Chùa mới xây từ 2003, là quần thể chùa lớn nhất Việt Nam.

Nguyễn Minh Không là ai?

Quốc sư thời Lý, thế kỷ 11-12, vừa là thiền sư vừa là thầy thuốc chữa bệnh cho vua Lý Thần Tông, và được suy tôn là ông tổ nghề đúc đồng Việt Nam.

Hành lang La Hán dài bao nhiêu?

Khoảng 3 km với 500 pho tượng La Hán bằng đá, mỗi pho một dáng vẻ — hành lang tượng dài nhất châu Á. Đoạn này đi bộ hoàn toàn, không có xe điện.

Bái Đính có cơm chay không?

Có, và là một trong số ít điểm hành hương có nhà ăn chay phục vụ được đoàn hàng trăm người. Thực đơn là mâm cỗ chay kiểu giả mặn. Mùa hội phải đặt trước, khách lẻ nên ăn lệch giờ.

Đi Bái Đính mất bao lâu?

Nửa ngày tới cả ngày nếu đi cả chùa mới lẫn chùa cổ, và phải leo khá nhiều bậc. Nên mang nước và đồ ăn nhẹ vì giữa quần thể ít lựa chọn chay.

Muốn tìm sự tĩnh ở Bái Đính thì đi đâu?

Chùa cổ trong hang, và đi ngoài mùa hội. Quần thể mới rộng và đông, dễ thành điểm chụp ảnh hơn là nơi lễ.