Ăn chay ở Trà Vinh: đất trăm ngôi chùa Khmer mà sư không ăn chay

Trà Vinh có mật độ chùa Khmer dày nhất cả nước — trên dưới 140 ngôi trong một tỉnh nhỏ. Mái chùa cong vút hiện lên sau rặng cây sao là hình ảnh quen thuộc khắp tỉnh.

Nhưng ai suy từ "nhiều chùa" ra "nhiều người ăn chay" sẽ ngạc nhiên. Phật giáo Nam tông Khmer không ăn chay theo cách người Việt vẫn hiểu — và đây là chỗ hiểu nhầm rất phổ biến.

Vì sao sư Khmer không ăn chay

Phật giáo chia hai dòng lớn. Bắc tông (Đại thừa) — dòng phổ biến ở người Việt — chủ trương ăn chay trường. Nam tông (Nguyên thuỷ) — dòng của người Khmer, Thái, Lào, Miến — thì không.

Lý do nằm ở truyền thống khất thực: sư đi khất thực mỗi sáng, nhận gì ăn nấy, không chọn lựa. Chọn món là trái với tinh thần buông bỏ. Người cúng cho gì thì thọ nhận cái đó, kể cả có thịt cá.

Giới luật Nam tông cho phép thọ thực tam tịnh nhục — thịt mà nhà sư không thấy, không nghe, không nghi con vật bị giết vì mình. Nghĩa là không đặt hàng, không chỉ định, chỉ nhận cái người ta có.

Sư Nam tông cũng không ăn sau giờ ngọ — ăn một hoặc hai bữa trước trưa rồi thôi. Với họ, tiết chế nằm ở thời điểm và số lượng, không nằm ở loại thức ăn.

Vậy ai ăn chay ở Trà Vinh

Vẫn có, nhưng từ nguồn khác:

• Người Việt và người Hoa theo Bắc tông — chùa Việt, chùa Hoa ở Trà Vinh đều có, và tín đồ ăn chay kỳ như mọi nơi.
• Người Khmer đi chùa Việt — chuyện giao thoa bình thường ở vùng ba dân tộc sống xen kẽ.
• Người ăn chay vì sức khoẻ — nhóm đang tăng, nhất là ở thành phố Trà Vinh.

Nên nhu cầu đồ chay ở Trà Vinh không tỉ lệ với số chùa, mà tỉ lệ với cộng đồng Việt - Hoa. Đây là điều đáng biết với ai định mở hàng chay ở đây: đừng nhìn số chùa mà suy ra thị trường.

Bún nước lèo — món phải hỏi kỹ

Bún nước lèo là món trứ danh của Trà Vinh và Sóc Trăng, và nó là ví dụ hoàn hảo cho chuyện người ăn chay cần cẩn thận.

Linh hồn của nước lèo là mắm bò hóc (prahok) — mắm cá lên men của người Khmer, mùi rất mạnh. Không có nó thì không còn là bún nước lèo.

Bản chay thì phải thay hẳn: dùng chao, tương hột, hoặc mắm chay làm từ đu đủ, cộng sả và ngải bún để giữ mùi đặc trưng. Nhân thay bằng nấm, đậu hũ chiên, chả chay.

Chi tiết quan trọng: hỏi "có chay không" là chưa đủ. Phải hỏi thẳng "nước lèo nấu bằng gì" — vì với người bán, mắm bò hóc là gia vị, không phải thịt cá.

Món chay từ nguyên liệu Trà Vinh

• Dừa sáp Cầu Kè — đặc sản chỉ vùng này có, cơm dừa đặc sệt, làm sinh tố và chè.
• Chuối tá quạ — trái rất to, luộc hoặc nấu chè.
• Bánh tét cốm dẹp — món Khmer, làm từ cốm dẹp và dừa, vốn đã chay.
• Rau vườn và đọt — đọt choại, đọt nhãn lồng, rau dại bờ ruộng.

Ao Bà Om và văn hoá vùng

Ao Bà Om với hàng cây sao cổ thụ rễ nổi lên khỏi mặt đất là biểu tượng của Trà Vinh. Quanh đó là chùa Âng — một trong những chùa Khmer cổ nhất tỉnh — và bảo tàng văn hoá Khmer.

Ba lễ lớn của người Khmer — Chôl Chnăm Thmây (năm mới), Sen Đôn Ta (cúng ông bà), Ok Om Bok (cúng trăng) — là dịp cả phum sóc nấu nướng. Đồ cúng nhiều món chay tự nhiên: cốm dẹp, chuối, dừa, bánh trái.

Sống lành ở vùng ba dân tộc

Trà Vinh có cái hay là ba cách tu song song mà không xung đột: Nam tông Khmer tiết chế bằng giờ ăn, Bắc tông Việt - Hoa tiết chế bằng loại thức ăn, và tín ngưỡng dân gian thì tiết chế vào ngày cúng.

Sống cạnh nhau lâu năm, người ta hiểu rằng đích đến giống nhau dù đường đi khác. Đó là bài học đáng giá hơn nhiều cuộc tranh luận ai tu đúng hơn ai.

Ghé Trà Vinh

• Thành phố Trà Vinh — quán chay tập trung quanh chùa Việt và chợ.
• Chùa Âng, ao Bà Om — điểm tham quan chính.
• Cầu Kè — dừa sáp, và lễ Vu Lan thắng hội của người Hoa rất đặc sắc.
• Hỏi kỹ nước lèo ở bất cứ hàng bún nào.

Bánh Mì XANH tìm đối tác nhượng quyền ở các tỉnh — mô hình bánh mì chay 24 giờ, thực đơn gọn. Xem trang nhượng quyền Bánh Mì XANH.

Hỏi đáp nhanh

Vì sao chùa Khmer nhiều mà ít người ăn chay?

Vì Phật giáo Nam tông Khmer không ăn chay trường như Bắc tông. Sư đi khất thực nhận gì ăn nấy, không chọn lựa, và giới luật cho phép thọ tam tịnh nhục — thịt mà sư không thấy, không nghe, không nghi con vật bị giết vì mình.

Sư Nam tông tiết chế bằng cách nào?

Bằng thời điểm và số lượng chứ không bằng loại thức ăn — ăn một hoặc hai bữa trước giờ ngọ rồi thôi, không ăn sau trưa.

Vậy ai ăn chay ở Trà Vinh?

Người Việt và người Hoa theo Bắc tông, người Khmer đi chùa Việt, và nhóm ăn chay vì sức khoẻ đang tăng ở thành phố. Nhu cầu đồ chay tỉ lệ với cộng đồng Việt - Hoa chứ không tỉ lệ với số chùa.

Bún nước lèo có chay được không?

Được, nhưng phải thay hẳn mắm bò hóc bằng chao, tương hột hoặc mắm chay từ đu đủ, cộng sả và ngải bún để giữ mùi. Hỏi "có chay không" là chưa đủ — phải hỏi "nước lèo nấu bằng gì", vì người bán xem mắm bò hóc là gia vị.

Đặc sản nào của Trà Vinh vốn đã chay?

Bánh tét cốm dẹp món Khmer làm từ cốm dẹp và dừa, dừa sáp Cầu Kè đặc sản chỉ vùng này có, chuối tá quạ trái rất to.

Ba dân tộc ở đây tu khác nhau ra sao?

Nam tông Khmer tiết chế bằng giờ ăn, Bắc tông Việt - Hoa tiết chế bằng loại thức ăn, tín ngưỡng dân gian tiết chế vào ngày cúng. Ba cách song song mà không xung đột.