Ăn chay ở Sóc Trăng: ba dân tộc, ba cách hiểu về chuyện ăn

Sóc Trăng là nơi ba cộng đồng Kinh, Khmer và Hoa sống xen kẽ chặt chẽ vào loại nhất miền Tây. Đi vài cây số có thể gặp một chùa Khmer mái cong, một chùa Hoa đèn lồng đỏ, và một chùa Việt cổng tam quan.

Ba cộng đồng đó có ba cách hiểu khác nhau về ăn chay — và điều thú vị là cả ba cùng tồn tại trong một tỉnh.

Ba cách hiểu

Người Khmer — Nam tông

Không ăn chay trường. Sư khất thực, nhận gì ăn nấy, giới luật cho phép thọ tam tịnh nhục. Tiết chế nằm ở giờ ăn — không ăn sau giờ ngọ — chứ không ở loại thức ăn.

Người Hoa — Bắc tông và tín ngưỡng dân gian

Ăn chay kỳ rất bài bản. Nhiều gia đình giữ chay mùng một và rằm, một số giữ chay tháng Giêng hoặc các ngày vía. Người Hoa ở Sóc Trăng có hệ thống hội quán, chùa miếu riêng, và lịch cúng dày.

Bếp chay Hoa cũng có nét riêng: nhiều mì căn, tàu hũ ky, món tạo hình, kỹ thuật lấy từ truyền thống bếp chùa Trung Hoa.

Người Việt — Bắc tông

Chay kỳ theo lịch âm, chay tháng Bảy, và ngày càng nhiều người ăn chay vì sức khoẻ.

Hệ quả: đồ chay ở đây đa dạng khác thường

Vì ba dòng cùng có mặt, đồ chay Sóc Trăng phong phú hơn nhiều tỉnh cùng cỡ:

• Món chay kiểu Hoa — mì căn kho, tàu hũ ky cuốn, món tạo hình.
• Món chay kiểu Việt — kho quẹt chay, canh chua chay, đậu hũ kho.
• Món Khmer chuyển chay — bún nước lèo chay, bánh tét cốm dẹp.

Ba dòng ảnh hưởng nhau, nên có những món khó gọi tên thuộc hệ nào — đó chính là bản sắc của vùng.

Hai ngôi chùa nổi tiếng

Chùa Dơi

Chùa Khmer cổ, nổi tiếng vì đàn dơi quạ hàng nghìn con treo trên tán cây trong khuôn viên hàng trăm năm. Nhà chùa bảo vệ đàn dơi — không ai được săn bắt trong khuôn viên.

Chi tiết đáng nói: đây là một hình thức bảo vệ sự sống rất cụ thể, dù sư ở chùa không ăn chay trường. Nó cho thấy lòng từ không chỉ nằm ở đĩa thức ăn.

Chùa Đất Sét

Chùa Việt, nổi tiếng vì toàn bộ tượng và linh vật đều nặn bằng đất sét — hàng nghìn pho, do một gia đình làm qua nhiều đời. Trong chùa còn có những cây nến khổng lồ cháy liên tục hàng chục năm.

Đây là kiểu công phu mà chỉ có đức tin mới duy trì nổi qua nhiều thế hệ.

Bánh pía và chuyện đọc nhãn

Bánh pía là đặc sản Sóc Trăng, gốc Triều Châu, nhân đậu xanh sầu riêng. Khách mua về làm quà rất nhiều.

Với người ăn chay, đây là món phải đọc nhãn: bản truyền thống có trứng muối và có loại dùng mỡ heo trong vỏ bánh. Hiện nhiều cơ sở có làm bản chay, ghi rõ trên bao bì — nhưng đừng mặc định.

Tương tự với lạp xưởng và mè láo — hai đặc sản khác của tỉnh.

Bún nước lèo Sóc Trăng

Cùng món với Trà Vinh nhưng người Sóc Trăng có cách riêng, và bản chay cũng phải thay mắm bò hóc bằng chao hoặc tương hột. Vẫn giữ sả, ngải bún, và rau ăn kèm đầy đặn.

Nhắc lại chỗ dễ nhầm: hỏi "có chay không" chưa đủ, phải hỏi "nước lèo nấu bằng gì".

Sống lành theo ba đường

Điều đáng học ở Sóc Trăng là ba cộng đồng cùng hướng tới bớt gây hại nhưng bằng ba cách: người Khmer giữ giờ ăn và bảo vệ sinh vật quanh chùa, người Hoa giữ ngày chay và lễ nghi, người Việt giữ chay kỳ và chay tháng.

Không ai bảo cách của mình đúng hơn. Sống cạnh nhau vài trăm năm thì điều đó tự nhiên như thời tiết.

Ghé Sóc Trăng

• Chùa Dơi, chùa Đất Sét, chùa Kh'leang — ba điểm chính, gần nhau.
• Quán chay quanh chùa Việt và hội quán Hoa — nhiều lựa chọn nhất.
• Lễ Ok Om Bok tháng Mười âm — đua ghe ngo, cả tỉnh vào hội.
• Mua bánh pía thì đọc nhãn nếu ăn chay.

Bánh Mì XANH đang tìm đối tác nhượng quyền ở các tỉnh thành — bánh mì chay 24 giờ, thực đơn năm món. Thông tin tại nhuongquyenbanhmi.com.

Hỏi đáp nhanh

Ba cộng đồng ở Sóc Trăng hiểu ăn chay khác nhau ra sao?

Người Khmer theo Nam tông không ăn chay trường, tiết chế bằng giờ ăn. Người Hoa ăn chay kỳ rất bài bản theo mùng một, rằm, tháng Giêng và các ngày vía. Người Việt ăn chay kỳ theo lịch âm và chay tháng Bảy.

Đồ chay Sóc Trăng có gì đặc biệt?

Đa dạng khác thường vì ba dòng cùng có mặt: món kiểu Hoa nhiều mì căn tàu hũ ky và món tạo hình, món kiểu Việt kho quẹt canh chua, món Khmer chuyển chay như bún nước lèo và bánh tét cốm dẹp.

Chùa Dơi có liên quan gì tới chuyện ăn chay?

Nhà chùa bảo vệ đàn dơi hàng nghìn con, không ai được săn bắt trong khuôn viên — một hình thức bảo vệ sự sống rất cụ thể, dù sư Nam tông ở đây không ăn chay trường.

Bánh pía có chay không?

Không mặc định. Bản truyền thống có trứng muối và có loại dùng mỡ heo trong vỏ bánh. Nhiều cơ sở có làm bản chay ghi rõ trên bao bì, nhưng phải đọc nhãn — lạp xưởng và mè láo cũng vậy.

Bún nước lèo ở đây thì sao?

Cùng món với Trà Vinh, bản chay phải thay mắm bò hóc bằng chao hoặc tương hột, giữ sả và ngải bún. Hỏi "nước lèo nấu bằng gì" chứ đừng chỉ hỏi "có chay không".

Lễ lớn nhất trong năm là gì?

Ok Om Bok tháng Mười âm lịch với hội đua ghe ngo — cả tỉnh vào hội.