Ăn chay ở Ninh Kiều: nơi giống lúa mới ra đời trước khi ra ruộng

Ninh Kiều là quận trung tâm Cần Thơ, nơi có bến Ninh Kiều bên sông Hậu và Đại học Cần Thơ — trung tâm đào tạo và nghiên cứu nông nghiệp lớn nhất đồng bằng sông Cửu Long.

Hạt gạo trước khi thành hạt gạo

Loạt bài này đã lặp lại hàng chục lần rằng nền ẩm thực Việt dựng trên hạt gạo, và rằng vì thế ăn chay ở Việt Nam về căn bản là dễ.

Bài Long Xuyên đã nói về đất trồng lúa. Bài này nói về hạt giống — và về việc nó đến từ đâu.

Một giống lúa mới mất bao lâu

Việc tạo ra một giống lúa mới không phải chuyện vài mùa. Quy trình đại khái:

1. Chọn bố mẹ — hai giống có ưu điểm muốn ghép, ví dụ một giống thơm ngon nhưng yếu, một giống cứng cây chịu phèn
2. Lai — thụ phấn chéo bằng tay, từng bông một
3. Chọn lọc qua nhiều đời — mỗi đời trồng ra, chọn cá thể tốt, gieo tiếp; lặp lại nhiều vụ để tính trạng ổn định
4. Khảo nghiệm — trồng thử ở nhiều vùng, nhiều mùa, xem có ổn định không
5. Công nhận giống và đưa ra sản xuất

Tổng cộng thường mất gần mười năm hoặc hơn cho một giống thành công. Và phần lớn dòng lai bị loại bỏ dọc đường.

Cái gì được chọn, và chọn để làm gì

Đây là chỗ đáng nghĩ. Một giống lúa được đánh giá theo nhiều tiêu chí cùng lúc, và chúng thường đánh nhau:

• Năng suất — nhiều hạt hơn trên cùng diện tích
• Chất lượng — thơm, dẻo, hạt dài, cơm ngon
• Thời gian sinh trưởng ngắn — để làm được nhiều vụ
• Chống chịu — chịu phèn, chịu mặn, chịu rầy, chịu đạo ôn
• Cứng cây — không đổ khi mưa gió

Nhiều thập kỷ, ưu tiên lớn nhất là năng suất và thời gian ngắn — vì mục tiêu quốc gia lúc đó là đủ ăn. Điều đó đã đạt được.

Gần đây ưu tiên dịch chuyển sang chất lượng và khả năng chống chịu — gạo thơm bán được giá hơn, và biến đổi khí hậu làm nhiễm mặn trở thành vấn đề sống còn ở nhiều vùng (bài Duyên Hải, bài Gò Công, bài Cần Giuộc đã nói).

Thành công dễ thấy nhất của hướng này là nhóm gạo thơm ST do nhóm nghiên cứu ở Sóc Trăng chọn tạo, trong đó ST25 từng được xếp hạng cao tại một cuộc thi gạo ngon quốc tế.

Vì sao người ăn chay nên quan tâm

Ba lý do, gọn:

Một — gạo là phần lớn nhất của bữa chay. Bữa mặn có thịt cá chiếm chỗ; bữa chay thì cơm chiếm chỗ. Chất lượng gạo ảnh hưởng tới bữa chay nhiều hơn bữa mặn.

Hai — giống chịu mặn, chịu phèn là thứ giữ cho đồng bằng còn trồng được lúa. Đây không phải chuyện xa xôi: nhiễm mặn đã buộc nhiều vùng đổi cơ cấu cây trồng.

Ba — nó là ví dụ rõ nhất của mạch "ủng hộ đúng chỗ" mà loạt bài đã lập ở Năm Căn, Hồng Ngự, Đơn Dương, Long Xuyên: mua gạo có giống, có tên, có xuất xứ thì tiền về đúng chỗ người làm ra nó. Mua gạo trộn không tên thì không.

Bến Ninh Kiều và trung tâm Cần Thơ

Bến Ninh Kiều là điểm mốc của Cần Thơ, nơi sông Cần Thơ đổ vào sông Hậu. Từ đây đi chợ nổi Cái Răng bằng tàu — đã nói ở bài Cần Thơ - Cái Răng.

Ninh Kiều là quận trung tâm, nên tập trung gần như toàn bộ hạ tầng đô thị của thành phố: trường đại học, bệnh viện, khách sạn, khu ăn uống.

Về món chay, đây là nơi có nhiều quán chay nhất miền Tây, vì ba lý do cộng lại:

• Chùa nhiều — chùa Việt, chùa Hoa, chùa Khmer đều có
• Dân cư đông và đa dạng — sinh viên, công chức, người buôn bán
• Cộng đồng Hoa — với truyền thống chay trường và món chay chế biến

Món chay ở Ninh Kiều

• Cơm chay phần — nhiều, giá mềm, đông vào rằm mùng một
• Nhà hàng chay — có vài chỗ thực đơn dài
• Bún riêu chay, hủ tiếu chay, bún nước lèo chay
• Bánh xèo chay, bánh cống chay
• Lẩu nấm, lẩu chay
• Bánh mì chay — quầy nhỏ
• Chè, sương sáo, nước mía
• Lẩu mắm, cá lóc nướng, bánh cống — đặc sản, không chay

Cần Thơ là nơi tốt để thấy một điều mà loạt bài đã nêu ở bài Quận 10: số lượng quán chay không giải quyết được vấn đề giờ giấc.

Ninh Kiều có nhiều quán chay, nhưng gần như toàn bộ đóng trước 20 giờ. Trong khi đó:

• Sinh viên Đại học Cần Thơ — học và ôn thi khuya, ăn khuya
• Bến tàu đi chợ nổi — khách khởi hành từ 5 giờ sáng
• Bệnh viện đa khoa vùng — người nuôi bệnh thức đêm, ăn bất kể giờ
• Chợ đầu mối và bến xe — hoạt động rạng sáng

Bốn nhóm khách, bốn khung giờ, và không khung nào được phục vụ.

Đặc biệt nhóm thứ ba: người nuôi bệnh ở bệnh viện thường là người đang phát nguyện ăn chay cầu cho người nhà — đây là một tập quán rất phổ biến ở miền Nam. Họ ăn chay đúng vào lúc đời sống bị đảo lộn nhất, ở nơi mà giờ giấc không còn ý nghĩa.

Bánh Mì XANH tìm đối tác nhượng quyền ở các tỉnh thành — mô hình bánh mì chay 24 giờ, thực đơn gọn. Xem nhuongquyenbanhmi.com.

Hỏi đáp nhanh

Tạo một giống lúa mới mất bao lâu?

Thường gần mười năm hoặc hơn: chọn bố mẹ, lai bằng tay từng bông, chọn lọc qua nhiều đời cho tính trạng ổn định, khảo nghiệm nhiều vùng nhiều mùa, rồi mới công nhận giống. Phần lớn dòng lai bị loại dọc đường.

Một giống lúa được chọn theo tiêu chí gì?

Năng suất, chất lượng cơm, thời gian sinh trưởng ngắn, khả năng chống chịu (phèn, mặn, rầy, đạo ôn), và cứng cây không đổ. Các tiêu chí này thường đánh nhau.

Ưu tiên đã thay đổi thế nào?

Nhiều thập kỷ ưu tiên năng suất và thời gian ngắn vì mục tiêu là đủ ăn. Gần đây dịch chuyển sang chất lượng và chống chịu — gạo thơm bán được giá hơn, và nhiễm mặn thành vấn đề sống còn.

Vì sao chất lượng gạo quan trọng với bữa chay hơn bữa mặn?

Vì bữa mặn có thịt cá chiếm chỗ, còn bữa chay thì cơm chiếm chỗ — gạo là phần lớn nhất của mâm.

Ủng hộ người làm giống bằng cách nào?

Mua gạo có giống, có tên, có xuất xứ thì tiền về đúng chỗ người làm ra nó. Mua gạo trộn không tên thì không.

Vì sao người nuôi bệnh hay ăn chay?

Phát nguyện ăn chay cầu cho người nhà là tập quán rất phổ biến ở miền Nam — và họ ăn chay đúng vào lúc đời sống bị đảo lộn nhất, ở nơi mà giờ giấc không còn ý nghĩa.