Ăn chay ở Chợ Mới: đạo tu tại gia và những bếp cơm chay miễn phí khắp miền Tây

Huyện Chợ Mới nằm trên cù lao Ông Chưởng, giữa sông Tiền và sông Hậu thuộc An Giang. Đây là một trong những vùng có mật độ tín đồ Phật giáo Hoà Hảo cao nhất nước.

Một tôn giáo không cất chùa

Phật giáo Hoà Hảo do Đức Huỳnh Giáo chủ Huỳnh Phú Sổ khai lập năm 1939 tại làng Hoà Hảo, nay thuộc thị xã Tân Châu, An Giang. Số tín đồ hiện khoảng một tới hai triệu người, tập trung ở An Giang, Đồng Tháp, Cần Thơ, Vĩnh Long.

Điều khác biệt lớn nhất so với Phật giáo truyền thống nằm ở hình thức:

Tấm Trần Dà màu nâu đỏ thay cho tượng, với ý nghĩa: màu dà là màu hoà hợp của mọi màu, và không có hình tướng thì không sinh phân biệt.

Tôn chỉ là "Học Phật Tu Nhân" — học đạo Phật nhưng làm tròn bổn phận con người. Nền tảng là Tứ ân: ân tổ tiên cha mẹ, ân đất nước, ân tam bảo, ân đồng bào nhân loại.

Cách hiểu này rất thực tế: tu không phải rời đời, mà là sống cho ra sống ngay trong đời. Không cần bỏ ruộng, bỏ nhà, bỏ gia đình.

Ăn chay trong Hoà Hảo

Tín đồ Hoà Hảo được khuyến khích ăn chay kỳ — thường là lục trai hoặc thập trai mỗi tháng, tương tự Cao Đài đã nói ở bài Hoà Thành. Nhiều người lớn tuổi giữ chay trường.

Quan trọng hơn cả con số ngày là nguyên tắc: cúng chay tuyệt đối. Trên bàn thờ Hoà Hảo không có đồ mặn, chỉ có nước lã, bông hoa và nhang.

Đám tang, đám giỗ trong cộng đồng Hoà Hảo cũng làm cỗ chay, và làm giản dị — đây là điều Đức Huỳnh Giáo chủ dạy rõ: không bày vẽ, không tốn kém, không giết hại để cúng người đã mất.

Mạng lưới từ thiện dày nhất Việt Nam

Đây mới là điều làm cộng đồng này đặc biệt, và nó liên quan trực tiếp tới chủ đề loạt bài.

Ở An Giang, Đồng Tháp và các tỉnh miền Tây, có cả một hệ thống hoạt động thiện nguyện do tín đồ Hoà Hảo và người dân địa phương duy trì, gần như hoàn toàn tự nguyện:

• Bếp cơm chay miễn phí ở bệnh viện — nấu và phát cho bệnh nhân, người nuôi bệnh
• Xe chuyển bệnh miễn phí — chở người bệnh đi cấp cứu, đi khám, tài xế không lấy tiền
• Đội cất nhà tình thương — góp công góp của dựng nhà cho hộ nghèo
• Đội làm cầu, làm đường nông thôn
• Bình trà đá, thùng bánh mì miễn phí ven đường
• Hòm từ thiện, mai táng miễn phí

Riêng bếp cơm chay bệnh viện là mô hình đã chạy hàng chục năm ở nhiều nơi, phát hàng nghìn suất mỗi ngày.

Vì sao lại là cơm chay

Ba lý do đã nói ở bài Quận 3, và ở miền Tây thì còn rõ hơn:

1. Rẻ — tiền quyên góp có hạn, nấu chay thì được nhiều suất hơn
2. Ai cũng ăn được — bệnh viện có người Kinh, Khmer, Hoa, Chăm, người theo đạo này đạo kia; món chay không loại ai
3. Hợp với người bệnh — dễ tiêu, ít dầu mỡ, an toàn hơn khi nấu số lượng lớn trong điều kiện đơn giản

Thêm một lý do thuộc về đạo lý: làm việc thiện thì không nên bắt đầu bằng việc sát sinh.

Điều đáng học từ cách làm này

Bếp cơm chay từ thiện miền Tây có mấy đặc điểm về vận hành mà bất cứ ai làm đồ ăn số lượng lớn cũng nên biết:

• Thực đơn rất ngắn — mỗi ngày một hai món chính, không bày nhiều
• Nguyên liệu địa phương, theo mùa — rau gì rẻ thì nấu món đó
• Món chịu được để lâu — kho, xào, canh nồi lớn
• Nhiều người làm cùng — chia việc: người lặt rau, người nấu, người múc, người rửa
• Không dựa vào đồ chay chế biến sẵn — đắt, và không cần thiết

Đó chính xác là những nguyên tắc đã thấy ở bếp đại lễ Tam Chúc và Trai đường Tây Ninh. Ba nơi, ba tôn giáo, cùng một cách làm — vì bài toán giống nhau.

Đặc sản vùng cù lao

• Xoài, mận, ổi, chuối — cù lao Ông Chưởng là vùng cây ăn trái
• Bánh phồng Phú Mỹ — làm từ nếp, chay; nhưng có loại pha sữa, hỏi trước
• Đường thốt nốt — từ vùng Bảy Núi lên
• Cơm tấm, hủ tiếu, bún cá — bún cá thì không chay
• Mắm Châu Đốc — đặc sản nổi tiếng nhất An Giang, và là thứ người ăn chay phải tránh; mắm có mặt khắp nơi trong bếp miền Tây

Một vùng mà ăn chay là chuyện thường

Giống Tây Ninh với Cao Đài, An Giang và Đồng Tháp với Hoà Hảo là nơi ăn chay không phải chuyện lạ. Quán chay có ở thị trấn nhỏ. Chợ có hàng chay. Đám tiệc làm cỗ chay là bình thường.

Đây là bằng chứng lặp lại của một điều: ở đâu có cộng đồng đủ đông giữ lệ chay, ở đó hạ tầng tự hình thành — không cần ai vận động.

Và ngược lại, ở những vùng chưa có cộng đồng như vậy, người ăn chay lẻ loi phải tự xoay xở từng bữa. Khoảng cách giữa hai loại vùng đó chính là khoảng trống thị trường.

Hỏi đáp nhanh

Phật giáo Hoà Hảo khai lập khi nào?

Năm 1939 tại làng Hoà Hảo, nay thuộc thị xã Tân Châu, An Giang, do Đức Huỳnh Giáo chủ Huỳnh Phú Sổ. Tín đồ hiện khoảng một tới hai triệu người, tập trung ở An Giang, Đồng Tháp, Cần Thơ, Vĩnh Long.

Vì sao Hoà Hảo không tạc tượng?

Thay tượng bằng tấm Trần Dà màu nâu đỏ, với ý nghĩa màu dà là màu hoà hợp của mọi màu, và không có hình tướng thì không sinh phân biệt. Tín đồ tu tại gia, cúng đơn giản bằng nước lã, hoa và nhang.

Tứ ân là gì?

Bốn ơn làm nền của đạo: ân tổ tiên cha mẹ, ân đất nước, ân tam bảo, ân đồng bào nhân loại. Tôn chỉ "Học Phật Tu Nhân" nghĩa là học đạo Phật nhưng làm tròn bổn phận con người.

Đám giỗ trong cộng đồng Hoà Hảo làm cỗ gì?

Cỗ chay và làm giản dị — không bày vẽ, không tốn kém, không giết hại để cúng người đã mất. Bàn thờ cũng không có đồ mặn.

Bếp cơm chay từ thiện hoạt động thế nào?

Nấu và phát miễn phí cho bệnh nhân và người nuôi bệnh, có nơi hàng nghìn suất mỗi ngày, chạy hàng chục năm bằng công sức tự nguyện và tiền quyên góp.

Vì sao bếp từ thiện miền Tây nấu chay?

Rẻ nên được nhiều suất hơn; ai cũng ăn được vì bệnh viện có đủ người Kinh, Khmer, Hoa, Chăm; hợp người bệnh vì dễ tiêu ít dầu mỡ; và vì làm việc thiện thì không nên bắt đầu bằng việc sát sinh.