Ăn chay ở Cần Thơ: chợ nổi họp lúc bốn giờ sáng và bữa ăn trên ghe

Cần Thơ là thủ phủ miền Tây, nằm bên sông Hậu. Và thứ nổi tiếng nhất của nó — chợ nổi Cái Răng — vận hành theo một khung giờ mà phần lớn thành phố khác không có.

Chợ họp từ bốn giờ sáng

Chợ nổi Cái Răng bắt đầu nhóm từ khoảng 4 tới 5 giờ sáng, đông nhất lúc 6 tới 7 giờ, và tan gần hết trước 8-9 giờ.

Lý do rất thực tế: đây là chợ đầu mối bán sỉ nông sản, không phải chợ du lịch. Ghe từ các tỉnh chở nông sản về, thương lái mua rồi toả đi các chợ lẻ. Xong hàng thì về, không ai ngồi lại.

Cây bẹo — cách quảng cáo không cần chữ

Mỗi ghe cắm một cây sào dài trước mũi, treo lên đó thứ mình bán: một buồng khóm, mấy củ khoai, bó cải. Đó là cây bẹo.

Cách này ra đời vì một lý do rất cụ thể: trên sông thì không rao được — tiếng máy ghe át hết, và ghe thì trôi. Treo hàng lên sào là cách duy nhất để người ở xa nhìn thấy.

Có mấy quy ước dân trong nghề đều hiểu:

• Treo gì bán nấy — treo khóm là bán khóm
• Treo mà không bán — treo quần áo phơi thì đó là đồ dùng, không phải hàng
• Bán mà không treo — hàng ăn uống, vì ghe bún ghe hủ tiếu chạy quanh chứ không đậu
• Treo lá dừa — bán chính chiếc ghe đó

Đây là một hệ thống ký hiệu do dân buôn tự tạo ra, không ai dạy, và ai vào nghề cũng hiểu ngay.

Ăn sáng trên ghe

Quanh chợ nổi có những chiếc ghe hàng ăn — ghe bún riêu, ghe hủ tiếu, ghe cà phê — chạy len giữa các ghe hàng, ghé sát để bán.

Người mua ngồi ngay trên ghe của mình, nhận tô qua mạn thuyền, ăn xong trả tô. Không bàn, không ghế, không chỗ ngồi.

Đây là một hình thức ăn uống rất đáng chú ý, vì nó cho thấy bữa ăn thích nghi với công việc chứ không ngược lại. Thương lái không thể rời ghe đi ăn — nên bữa ăn phải đến với họ, đúng lúc và đúng chỗ.

Và người ăn chay ở đó thì sao

Ghe hàng ăn bán hủ tiếu, bún riêu, bánh canh — tất cả đều nước dùng xương và có thịt. Không có ghe nào bán đồ chay.

Trong khi thương lái miền Tây có tỉ lệ ăn chay kỳ không nhỏ — nhiều người theo Hoà Hảo, Cao Đài, hoặc giữ lệ rằm mùng một. Vào ngày chay, họ nhịn hoặc ăn tạm.

Đây là ví dụ rất cụ thể cho điều đã nói suốt loạt bài: nhu cầu chay tồn tại ở những khung giờ và những chỗ mà không ai phục vụ.

Thiền viện Trúc Lâm Phương Nam

Ở huyện Phong Điền có Thiền viện Trúc Lâm Phương Nam, khánh thành năm 2014 — thiền viện lớn nhất miền Tây, thuộc hệ thống Trúc Lâm đã nói ở bài Lâm Đồng.

Chánh điện làm bằng gỗ lim, mái ngói theo lối chùa Bắc, đặt giữa vùng vườn cây Phong Điền. Thiền viện có trai đường phục vụ cơm chay.

Cần Thơ còn có chùa Ông ở Ninh Kiều — hội quán Quảng Triệu của người Hoa, xây năm 1894, kiến trúc Hoa nguyên bản; và chùa Munir Ansay — chùa Khmer Nam tông ngay trung tâm thành phố.

Ba ngôi thờ tự đó — thiền viện Việt, hội quán Hoa, chùa Khmer — nằm trong cùng một thành phố, và mỗi nơi có một quy tắc ăn khác nhau. Cần Thơ là chỗ thấy rõ nhất sự đa dạng đó của miền Tây.

Món chay Cần Thơ

• Hủ tiếu chay — nước dùng củ cải, nấm; Cần Thơ là đất hủ tiếu
• Bún riêu chay
• Bánh xèo chay — nhân nấm, giá, củ sắn
• Bánh cống chay — bản mặn có tôm và thịt, bản chay dùng đậu xanh và khoai
• Bánh tét lá cẩm — nhân đậu xanh thì chay, nhân thịt mỡ trứng muối thì không
• Chè bưởi, chè thưng, sương sáo
• Trái cây Phong Điền, Cái Răng — dâu Hạ Châu, chôm chôm, măng cụt

Chỗ cần hỏi

• Nước lèo hủ tiếu — mặc định là xương
• Mắm — bún mắm, lẩu mắm là đặc sản miền Tây, không chay
• Nước mắm trong nước chấm — như đã nói kỹ ở bài Phan Thiết
• Bánh tét — hỏi nhân

Thành phố và khung giờ

Cần Thơ có một nhịp rất riêng: một bộ phận lớn dân cư dậy từ 3-4 giờ sáng — thương lái, người chở hàng, người bán chợ, ngư dân. Trong khi bến Ninh Kiều và khu trung tâm thì sống về đêm tới 11-12 giờ.

Cộng lại, thành phố này gần như không có khoảng lặng. Nhưng quán chay thì vẫn mở theo giờ hành chính.

Đây là khoảng trống rõ nhất trong tất cả các tỉnh thành đã đi qua trong loạt bài: một thành phố thức gần trọn ngày, với cộng đồng ăn chay đông, mà đồ chay chỉ có trong tám tiếng.

Bánh Mì XANH tìm đối tác nhượng quyền ở các tỉnh thành — mô hình bánh mì chay 24 giờ, thực đơn gọn. Xem trang nhượng quyền Bánh Mì XANH.

Hỏi đáp nhanh

Chợ nổi Cái Răng họp lúc mấy giờ?

Nhóm từ khoảng 4 tới 5 giờ sáng, đông nhất 6 tới 7 giờ, tan gần hết trước 8-9 giờ. Đây là chợ đầu mối bán sỉ nông sản chứ không phải chợ du lịch.

Cây bẹo là gì?

Cây sào dài cắm trước mũi ghe, treo lên đó thứ mình bán. Cách này ra đời vì trên sông không rao được — tiếng máy ghe át hết và ghe thì trôi, nên treo hàng lên sào là cách duy nhất để người ở xa nhìn thấy.

Quy ước của cây bẹo thế nào?

Treo gì bán nấy; treo mà không bán là đồ dùng như quần áo phơi; bán mà không treo là hàng ăn uống vì ghe chạy quanh chứ không đậu; treo lá dừa nghĩa là bán chính chiếc ghe đó.

Ăn sáng trên chợ nổi thế nào?

Ghe hàng ăn chạy len giữa các ghe hàng, ghé sát để bán. Người mua ngồi ngay trên ghe của mình, nhận tô qua mạn thuyền, ăn xong trả tô — không bàn, không ghế.

Thiền viện Trúc Lâm Phương Nam ở đâu?

Huyện Phong Điền, Cần Thơ, khánh thành năm 2014, là thiền viện lớn nhất miền Tây. Chánh điện làm bằng gỗ lim, mái ngói theo lối chùa Bắc, có trai đường phục vụ cơm chay.

Món nào ở Cần Thơ cần hỏi kỹ?

Nước lèo hủ tiếu (mặc định là xương), bún mắm và lẩu mắm (không chay), nước chấm có nước mắm, và bánh tét thì phải hỏi nhân đậu xanh hay nhân thịt mỡ trứng muối.