Ăn chay ở Cái Bè: những lò làm bánh tráng, cốm và kẹo dừa mở cửa cho khách xem

Cái Bè là huyện của Tiền Giang, nằm ở ngã ba sông giáp Vĩnh Long và Bến Tre. Đây là điểm đến quen thuộc của các tour miệt vườn từ TP.HCM.

Một buổi tour điển hình

Tour Cái Bè thường đi theo trình tự này:

1. Chợ nổi Cái Bè — đi thuyền ngang qua, xem ghe hàng và cây bẹo
2. Các lò thủ công — bánh tráng, cốm, kẹo dừa, bánh phồng
3. Nhà cổ — nhà vườn trăm tuổi
4. Vườn trái cây — ăn trái, nghe đờn ca tài tử
5. Bữa trưa — cơm miệt vườn

Và đây là điều ít ai để ý: trong năm chặng đó, bốn chặng đầu gần như hoàn toàn chay. Chỉ có bữa trưa là vấn đề.

Những lò thủ công làm gì

Các lò ở Cái Bè mở cửa cho khách xem, và sản phẩm thì đều là đồ chay từ nguyên liệu tới thành phẩm.

Lò bánh tráng

Bột gạo pha nước, tráng mỏng lên mặt vải căng trên nồi hơi, hấp chín trong vài giây, rồi gỡ ra phơi trên vỉ tre.

Thành phần: gạo, nước, muối. Có loại thêm mè, thêm nước cốt dừa. Tất cả đều chay.

Như đã nói ở bài Sa Đéc: bột gạo là nền của cả một nhóm món Việt, và toàn bộ nhóm đó chay ở phần nền.

Lò cốm và bánh phồng

Cốm gạo, cốm nếp làm bằng cách rang gạo hoặc nếp trong chảo cát nóng cho nổ bung, rồi trộn với mạch nha hoặc đường thắng, ép thành bánh.

Cảnh rang cốm trong chảo cát là cảnh khách thích xem nhất — hạt nổ bung lên rào rào chỉ trong vài giây.

Thành phần: gạo hoặc nếp, đường hoặc mạch nha, có khi thêm gừng, lạc, mè. Chay hoàn toàn.

Mạch nha thì như đã nói ở bài Quảng Ngãi: nấu từ mầm lúa và nếp, vị ngọt do chính hạt lúa tạo ra.

Lò kẹo dừa

Nước cốt dừa, mạch nha và đường nấu trên chảo lớn, khuấy liên tục hàng giờ cho tới khi đặc quánh, rồi đổ khuôn, cắt, gói.

Như đã nói ở bài Bến Tre: công thức cơ bản chay, nhưng loại có sữa hoặc bơ thì người thuần chay phải đọc nhãn.

Lò bánh phồng, lò làm hủ tiếu

Bánh phồng từ nếp quết với đường và nước cốt dừa. Hủ tiếu, hủ tiếu khô từ bột gạo tráng rồi cắt sợi, phơi.

Cũng đều chay ở phần nền.

Điều này nói lên gì

Đi một vòng các lò thủ công miền Tây thì thấy rõ một điều mà loạt bài đã lặp lại nhiều lần:

Nghề làm thực phẩm truyền thống của người Việt phần lớn là nghề chế biến thực vật — gạo, nếp, dừa, mía, đậu, mè, lạc.

Danh sách làng nghề đã đi qua trong loạt bài này khá dài, và gần như toàn bộ đều thế:

• Bột gạo Sa Đéc, bún Song Thằn An Nhơn, bánh tráng Trảng Bàng, bánh tráng Hoà Đa
• Tương Sơn Tây, tương Bần, tương Cự Đà
• Đường phèn, đường phổi, kẹo gương Quảng Ngãi, mạch nha Mộ Đức
• Kẹo dừa Bến Tre, chè lam Đường Lâm, kẹo cu đơ Hà Tĩnh
• Cốm Tú Lệ, cốm làng Vòng, bánh đậu xanh Hải Dương
• Đường thốt nốt Bảy Núi

Ngoại lệ thì có — nem chua, chả, mắm, nước mắm — nhưng chúng là thiểu số trong bản đồ làng nghề thực phẩm Việt Nam.

Nói cách khác: người ăn chay ở Việt Nam có thể mua quà quê ở gần như mọi làng nghề, chỉ cần hỏi hai câu: có mỡ không, có sữa không.

Bữa trưa trong tour — chặng duy nhất có vấn đề

Bữa trưa miệt vườn là mâm đặt sẵn: cá tai tượng chiên xù cuốn bánh tráng, gà hấp, tôm nướng, lẩu.

Cách xử lý, giống đã nói ở bài Bến Tre và Vĩnh Long:

• Báo từ lúc đặt tour — nhà vườn đi chợ theo số khách từ hôm trước
• Nhà vườn làm được mâm chay dễ dàng — rau, đậu hũ, nấm, bánh tráng cuốn, canh chua chay đều là thứ sẵn ngay tại chỗ
• Nếu không kịp báo thì dựa vào trái cây và đồ từ các lò đã đi qua trong buổi sáng

Điểm cuối là mẹo thực tế: đi tour Cái Bè thì trong buổi sáng đã đi qua bốn lò bán đồ chay. Mua sẵn một ít ở đó là có bữa trưa dự phòng mà không phải hỏi ai.

Nhà cổ Cái Bè

Cái Bè có một số nhà cổ trăm tuổi, nổi tiếng nhất là nhà cổ Ông Kiệt ở An Bình Đông — nhà gỗ ba gian hai chái với cột kèo chạm khắc rất công phu.

Đây cũng là mẫu nhà vườn Nam Bộ đã nói ở bài Bình Thuỷ: nhà giữa vườn cây, có ao, nền cao, hiên rộng.

Chợ nổi Cái Bè

Chợ nổi Cái Bè nhóm ở ngã ba sông, nơi giáp ba tỉnh. Cũng như Cái Răng và Ngã Bảy đã nói ở các bài trước: họp sớm, dùng cây bẹo treo hàng, tan trước trưa.

Chợ nay đã thưa hơn trước nhiều, vì đường bộ phát triển và ghe hàng giảm — đây là tình trạng chung của mọi chợ nổi miền Tây.

Đặc sản và món chay Cái Bè

• Bánh tráng, cốm, kẹo dừa, bánh phồng — từ các lò
• Trái cây — xoài cát Hoà Lộc, bưởi, cam, nhãn
• Canh chua chay, đậu hũ kho
• Hủ tiếu chay — hỏi nước dùng
• Cá tai tượng, cá lóc nướng trui, ốc gạo — đặc sản tour, không chay
• Mắm — nền bếp miền Tây, phải hỏi

Bánh Mì XANH tìm đối tác nhượng quyền ở các tỉnh thành — mô hình bánh mì chay 24 giờ, thực đơn gọn. Xem nhuongquyenbanhmi.com.

Hỏi đáp nhanh

Tour Cái Bè đi những gì?

Chợ nổi, các lò thủ công (bánh tráng, cốm, kẹo dừa, bánh phồng), nhà cổ, vườn trái cây và bữa trưa miệt vườn. Bốn chặng đầu gần như hoàn toàn chay, chỉ bữa trưa là vấn đề.

Bánh tráng làm từ gì?

Bột gạo pha nước tráng mỏng lên mặt vải căng trên nồi hơi, hấp chín vài giây rồi phơi trên vỉ tre. Thành phần chỉ có gạo, nước, muối; có loại thêm mè hoặc nước cốt dừa.

Cốm gạo làm thế nào?

Rang gạo hoặc nếp trong chảo cát nóng cho nổ bung, rồi trộn với mạch nha hoặc đường thắng và ép thành bánh. Có khi thêm gừng, lạc, mè. Chay hoàn toàn.

Làng nghề thực phẩm Việt Nam chủ yếu làm gì?

Chế biến thực vật — gạo, nếp, dừa, mía, đậu, mè, lạc. Bột gạo, bún, bánh tráng, tương, đường phèn, mạch nha, kẹo dừa, chè lam, cốm, bánh đậu xanh, đường thốt nốt đều thế. Nem chua, chả, mắm là thiểu số.

Mua quà quê cho người ăn chay cần hỏi gì?

Hai câu: có mỡ không, có sữa không. Phần lớn đặc sản làng nghề Việt Nam vốn đã chay, chỉ vướng ở hai thành phần này.

Đi tour mà quên báo ăn chay thì sao?

Dựa vào trái cây và đồ mua ở các lò trong buổi sáng — đi tour Cái Bè thì đã qua bốn lò bán đồ chay trước giờ trưa, mua sẵn một ít là có bữa dự phòng.