Ăn chay ở Tân Phú: người làm việc ở nhà, nhóm không ai đếm

Tân Phú là quận phía tây TP.HCM, tách từ Tân Bình năm 2003. Đây là quận đông dân, nhiều hẻm, nhiều nhà trọ, và có rất nhiều xưởng nhỏ và nghề gia công tại nhà — đặc biệt là may mặc, gắn với chợ vải Tân Bình ngay kề bên.

Một nhóm người chưa bài nào đếm

Loạt bài này đã đếm rất kỹ những người làm việc ngoài giờ hành chính: tiểu thương chợ nổi, thợ mỏ ba ca, công nhân khu công nghiệp, tài xế đường dài, người bốc hàng chợ đầu mối, người vá lưới, người nuôi bệnh.

Còn một nhóm nữa, và nhóm này khó thấy hơn vì họ không đi đâu cả: người làm việc tại nhà.

Họ làm gì

Ở Tân Phú và các quận tương tự, đây là một mảng kinh tế lớn:

• May gia công — nhận vải và mẫu, may tại nhà, giao theo lô
• Vắt sổ, đính cúc, ủi, đóng gói — các khâu tách nhỏ của chuỗi may
• Làm hàng thủ công — gia công đồ nhựa, đồ da, phụ kiện
• Bán hàng online — đóng gói, chạy đơn, trả lời khách
• Nấu đồ bán — làm bánh, làm đồ ăn sẵn giao mối
• Chăm người nhà kết hợp làm việc

Phần lớn là phụ nữ, và rất nhiều người chọn việc này chính vì vừa làm vừa trông con hoặc chăm người già.

Vì sao bữa ăn của họ khó

Nghe thì tưởng người ở nhà thì ăn uống dễ nhất — có bếp, có tủ lạnh, không phải ăn ngoài. Thực tế thì ngược:

Một — không có giờ nghỉ. Người đi làm công ty có giờ cơm trưa cố định. Người làm ở nhà thì làm tới khi xong lô hàng, và ăn lúc nào tiện.

Hai — làm việc theo deadline giao hàng. Gần ngày giao thì thức đêm; giao xong thì nghỉ. Nhịp ăn đi theo nhịp đó, tức là rất thất thường.

Ba — ăn một mình. Nấu cho một người thì tốn công hơn nấu cho cả nhà, nên hay bỏ bữa hoặc ăn tạm.

Bốn — tiếc thời gian. Thu nhập tính theo sản phẩm, nên nửa tiếng nấu ăn là nửa tiếng không kiếm được tiền. Đây là tính toán rất thật của người làm khoán.

Kết quả quen thuộc: mì gói, bánh mì, cơm hộp mua nhanh, hoặc bỏ bữa.

Và nếu họ giữ chay

Nhiều người trong nhóm này giữ chay — đặc biệt là phụ nữ lớn tuổi, nhóm giữ chay kỳ nhiều nhất trong xã hội Việt Nam.

Bài toán của họ gộp cả hai cái khó mà loạt bài đã nêu riêng:

• Cái khó của bài Dĩ An — ăn nhanh, ăn tiện, ít thời gian nấu
• Cái khó của bài Nhà Bè — giữ chay vào những giai đoạn đời sống xáo trộn

Và thêm một cái riêng: họ ở nhà nên không ai thấy họ. Một quán mở ra thì nghĩ tới khách đi ngang, khách văn phòng, khách buổi tối. Người ngồi trong hẻm may hàng thì không nằm trong hình dung đó — đúng như bài Cần Giuộc đã nói: khi người ta hình dung "khách hàng", họ không hiện ra.

Cái gì phục vụ được nhóm này

Ba thứ, và cả ba đều đơn giản:

• Đồ mua mang về, ăn được ngay — không phải ngồi quán, không phải đợi
• Mở giờ rộng — vì họ ăn lúc rảnh, không lúc nào là "giờ ăn"
• Giao tận nơi — họ không rời máy được lâu

Bánh mì thoả cả ba, đúng như bài Phú Nhuận, Điện Bàn và Đông Hà đã phân tích: cầm đi được, ăn mọi giờ, nhân chay dễ chuẩn hoá.

Tân Phú và chợ vải Tân Bình

Chợ Tân Bình là một trong những chợ đầu mối vải và quần áo lớn nhất TP.HCM, nằm sát Tân Phú. Xung quanh là cả một hệ sinh thái: xưởng may, cửa hàng phụ liệu, nhà in, dịch vụ vận chuyển.

Chợ này có nhịp riêng: lấy hàng sỉ từ rạng sáng, và các xưởng nhận hàng, giao hàng theo lịch chợ.

Lại là một khung giờ nữa, và lại là một khung không được phục vụ.

Món chay ở Tân Phú

Tân Phú có cộng đồng Phật tử đông và nhiều chùa, trong đó có những chùa lớn trong khu dân cư. Quận cũng có cộng đồng người Hoa đáng kể.

• Cơm chay phần — trong hẻm và gần chùa; nhiều, giá mềm
• Bún riêu chay, hủ tiếu chay, phở chay, mì chay
• Bánh mì chay — quầy nhỏ, hợp nhất với nhịp sống ở đây
• Đậu hũ, tàu hũ ky, mì căn, chao — nguồn từ Chợ Lớn, rất gần
• Xôi chay, bánh ít, bánh tét
• Chè, sương sáo, sữa đậu nành
• Bánh canh, ốc, cơm tấm, lẩu — không chay

Tân Phú là ví dụ rõ của điều đã nói ở bài Quận 10: TP.HCM không thiếu quán chay, và cũng không thiếu nguyên liệu. Đây là nơi có nguồn đồ chay dồi dào nhất nước.

Cái thiếu, sau 198 bài, vẫn là một thứ duy nhất và nó không đổi: giờ mở cửa.

Một quán chay mở 6-20 giờ phục vụ được người có giờ giấc cố định. Người may hàng tới 1 giờ sáng, người tan ca lúc 22 giờ, người nuôi bệnh, người đi chợ đầu mối lúc 3 giờ — tất cả đều nằm ngoài cái cửa sổ ấy.

Bánh Mì XANH tìm đối tác nhượng quyền ở các tỉnh thành — mô hình bánh mì chay 24 giờ, thực đơn gọn. Xem nhuongquyenbanhmi.com.

Hỏi đáp nhanh

Người làm việc tại nhà làm những nghề gì?

May gia công, vắt sổ đính cúc ủi đóng gói, làm hàng thủ công, bán hàng online, nấu đồ bán giao mối — phần lớn là phụ nữ, và nhiều người chọn việc này để vừa làm vừa trông con hoặc chăm người già.

Vì sao bữa ăn của họ lại khó?

Không có giờ nghỉ cố định, làm theo deadline giao hàng nên nhịp rất thất thường, nấu cho một người thì tốn công nên hay bỏ bữa, và thu nhập tính theo sản phẩm nên nửa tiếng nấu ăn là nửa tiếng không kiếm được tiền.

Ai trong nhóm này hay giữ chay?

Phụ nữ lớn tuổi — nhóm giữ chay kỳ nhiều nhất trong xã hội Việt Nam.

Vì sao nhóm này ít được tính tới?

Vì họ ở nhà nên không ai thấy họ. Một quán mở ra thì nghĩ tới khách đi ngang, khách văn phòng, khách buổi tối — người ngồi trong hẻm may hàng không nằm trong hình dung đó.

Cái gì phục vụ được họ?

Đồ mua mang về ăn được ngay, giờ mở rộng vì họ ăn lúc rảnh chứ không có "giờ ăn", và giao tận nơi vì họ không rời máy được lâu.

TP.HCM có thiếu quán chay không?

Không, và cũng không thiếu nguyên liệu — đây là nơi có nguồn đồ chay dồi dào nhất nước. Cái thiếu là giờ mở cửa.