Ăn chay ở Quận 3: ngôi chùa Sài Gòn mang tên một ngôi chùa ở Bắc Giang

Quận 3 là khu trung tâm cũ của Sài Gòn — nhiều biệt thự Pháp, nhiều cơ quan, và nhiều chùa lớn. Trong đó nổi bật nhất là chùa Vĩnh Nghiêm trên đường Nam Kỳ Khởi Nghĩa.

Một cái tên mang từ ngoài Bắc vào

Chùa Vĩnh Nghiêm Sài Gòn xây từ năm 1964 tới 1971, do hai hoà thượng Thích Tâm Giác và Thích Thanh Kiểm khởi dựng.

Hai vị vốn là người miền Bắc, từng tu ở vùng Bắc Giang. Khi vào Nam, các ngài đặt tên chùa mới là Vĩnh Nghiêm — lấy đúng tên chùa Vĩnh Nghiêm ở Bắc Giang, chốn tổ của thiền phái Trúc Lâm.

Đây là cùng một hiện tượng đã gặp ở bài Hồng Lĩnh: người đi xa mang theo tên chùa quê nhà, dựng lại ở đất mới để giữ mối nối.

Chùa Hương ở Hà Nội mang tên chùa Hương Tích Hà Tĩnh. Chùa Vĩnh Nghiêm Sài Gòn mang tên chùa Vĩnh Nghiêm Bắc Giang. Cùng một cách nghĩ, cách nhau vài trăm năm.

Kiến trúc

Chùa xây theo lối chùa miền Bắc — mái ngói cong, đầu đao, chồng diêm — nhưng bằng vật liệu hiện đại, quy mô lớn, trên nền đất rộng giữa thành phố.

Bên cạnh chính điện có tháp đá Vĩnh Nghiêm bảy tầng, cao khoảng 14 mét, xây năm 2003 — được coi là tháp đá lớn vào loại nhất trong các chùa Việt Nam. Ngoài ra còn tháp Quán Thế Âm bảy tầng và tháp xá lợi cộng đồng.

Dấu vết của một dòng người

Chùa Vĩnh Nghiêm không phải trường hợp lẻ. Sau năm 1954, khoảng một triệu người từ miền Bắc vào Nam, trong đó có rất nhiều tăng ni và Phật tử.

Họ mang theo cả một dòng thực hành: lối tụng kinh miền Bắc, lối bài trí chùa, và lối nấu cơm chay miền Bắc.

Đây là điều thấy rõ trên mâm cỗ chay Sài Gòn tới tận bây giờ — nó là chỗ gặp của ba dòng:

Cộng thêm nền Nam Bộ: ngọt hơn, dùng nước dừa, nhiều rau sống.

Mâm cỗ chay ở một nhà hàng chay Sài Gòn hôm nay thường có đủ cả bốn. Đó là thứ không nơi nào khác trong nước có được — và là lý do ẩm thực chay Sài Gòn phong phú nhất, dù Huế mới là nơi tinh xảo nhất.

Chùa và cơm chay ở khu này

Quận 3 và các quận sát cạnh có mật độ chùa cao: Vĩnh Nghiêm, Xá Lợi, Phổ Quang, Vạn Thọ, cùng nhiều tịnh xá và niệm Phật đường.

Chùa Xá Lợi là ngôi chùa mang nhiều dấu ấn lịch sử Phật giáo hiện đại Việt Nam, xây 1956-1958, tháp chuông bảy tầng.

Các chùa lớn đều có trai đường và phục vụ cơm chay vào ngày rằm, mùng một, và các đại lễ. Ngày rằm ở Vĩnh Nghiêm rất đông — người đi làm ghé lễ giờ trưa, dùng cơm chay rồi về.

Cơm chay từ thiện — một nét riêng của Sài Gòn

Sài Gòn có một truyền thống mà các thành phố khác có nhưng không mạnh bằng: bếp cơm chay từ thiện.

Nhiều chùa, nhóm thiện nguyện và cả cá nhân nấu cơm chay phát miễn phí hoặc bán giá rất thấp — cho người lao động nghèo, bệnh nhân và người nhà ở các bệnh viện, người vô gia cư.

Mô hình phổ biến:

• Cơm chay miễn phí ngày rằm, mùng một tại chùa
• Quán cơm giá rẻ — bán vài nghìn đồng một suất, phần còn lại do người góp
• Bếp cơm bệnh viện — nấu và phát tại cổng bệnh viện
• Thùng bánh mì, bình trà đá miễn phí trên vỉa hè

Vì sao lại là cơm chay mà không phải cơm thường? Ba lý do rất thực tế:

1. Rẻ hơn — cùng một số tiền nấu được nhiều suất hơn
2. Ai cũng ăn được — không vướng kiêng kỵ tôn giáo của bất kỳ ai, đúng như đã nói ở bài Mỹ Sơn
3. An toàn hơn khi để lâu — đồ chay ít ôi thiu hơn đồ có thịt cá trong điều kiện không có tủ lạnh

Ba lý do đó cũng đúng với bất cứ ai muốn làm đồ ăn giá rẻ phục vụ số đông — không chỉ từ thiện.

Món chay khu Quận 3

• Cơm chay phần — mô hình phổ biến nhất, chọn món như cơm bình dân
• Bún riêu chay, bún bò chay, hủ tiếu chay
• Bánh mì chay
• Cháo nấm, cháo đậu — món tối muộn
• Chè, sâm bổ lượng

Đây là khu văn phòng, nên quán chay ở đây sống bằng bữa trưa. Chiều tối vắng dần, và sau 21 giờ thì gần như không còn gì — lặp lại đúng vấn đề của cả thành phố.

Bánh Mì XANH tìm đối tác nhượng quyền ở các tỉnh thành — mô hình bánh mì chay 24 giờ, thực đơn gọn. Xem trang nhượng quyền Bánh Mì XANH.

Hỏi đáp nhanh

Chùa Vĩnh Nghiêm Sài Gòn xây khi nào?

Từ năm 1964 tới 1971, do hai hoà thượng Thích Tâm Giác và Thích Thanh Kiểm khởi dựng. Hai vị vốn là người miền Bắc nên đặt tên chùa theo chùa Vĩnh Nghiêm ở Bắc Giang — chốn tổ thiền phái Trúc Lâm.

Tháp đá Vĩnh Nghiêm cao bao nhiêu?

Bảy tầng, cao khoảng 14 mét, xây năm 2003, được coi là tháp đá lớn vào loại nhất trong các chùa Việt Nam.

Cỗ chay Sài Gòn gồm những dòng nào?

Ba dòng gặp nhau trên nền Nam Bộ: dòng Bắc (nêm nhẹ, nhiều món nhỏ, chú trọng canh), dòng Trung Huế (tinh xảo, bày đẹp), dòng Hoa Chợ Lớn (kỹ thuật đậu nành, món giả mặn, xào và tiềm).

Vì sao bếp từ thiện thường nấu cơm chay?

Ba lý do: rẻ hơn nên cùng số tiền nấu được nhiều suất hơn; ai cũng ăn được, không vướng kiêng kỵ tôn giáo của bất kỳ ai; và ít ôi thiu hơn đồ có thịt cá khi không có tủ lạnh.

Chùa Xá Lợi có gì đặc biệt?

Xây 1956-1958, mang nhiều dấu ấn lịch sử Phật giáo hiện đại Việt Nam, có tháp chuông bảy tầng.

Ngày rằm ở chùa Vĩnh Nghiêm thế nào?

Rất đông — người đi làm ghé lễ giờ trưa, dùng cơm chay ở trai đường rồi về. Các chùa lớn trong khu đều phục vụ cơm chay vào rằm, mùng một và đại lễ.