Ăn chay ở Pleiku: phố núi và ngôi chùa kiến trúc Nhật

Pleiku là thành phố mà người ta hay nhớ vì một câu hát — "phố núi cao, phố núi đầy sương". Nhưng với người đi tìm chỗ ăn chay, Pleiku có hai thứ đáng chú ý: một ngôi chùa lạ, và một nhịp sống chậm.

Chùa Minh Thành — tưởng nhầm là ở Nhật

Chùa Minh Thành ở ngay thành phố, và ảnh chụp ở đây thường bị tưởng nhầm là chụp ở Nhật Bản hoặc Đài Loan.

Kiến trúc chùa lấy cảm hứng từ phong cách Á Đông phương Bắc: tháp cao nhiều tầng mái cong, cột gỗ lớn, tượng gỗ chạm tinh xảo, hồ nước và vườn cảnh bố trí theo lối thiền.

Điều này khác hẳn chùa Việt truyền thống ở đồng bằng — vốn thấp, mái ngói, sân gạch. Và nó cho thấy một chuyện: chùa ở Tây Nguyên được xây trong thời hiện đại, nên người xây được tự do chọn phong cách, không bị ràng buộc bởi nền cũ.

Chùa là điểm tham quan chính của Pleiku, và quanh đó có hàng chay.

Biển Hồ — đôi mắt Pleiku

Biển Hồ (hồ T'Nưng) là hồ nước trên miệng núi lửa đã tắt, nằm cách trung tâm khoảng bảy cây số. Người Jrai gọi đây là đôi mắt Pleiku.

Với người Jrai, hồ gắn với truyền thuyết và là nơi linh thiêng. Đây cũng là nguồn nước chính của thành phố.

Gần đó có hàng thông trăm tuổi và đồi chè Biển Hồ — cảnh đẹp, và là chỗ đi dạo buổi sáng của dân địa phương.

Cộng đồng Jrai và bức tranh tôn giáo

Gia Lai là đất của người Jrai và Ba Na. Giống các dân tộc bản địa Tây Nguyên khác, họ theo tín ngưỡng đa thần truyền thống, và nhiều cộng đồng đã theo Tin Lành hoặc Công giáo.

Nghĩa là không có tục ăn chay Phật giáo trong cộng đồng bản địa. Người ăn chay ở Pleiku là người Kinh — chủ yếu gốc Bình Định, Quảng Ngãi, Quảng Nam di cư lên.

Dấu vết đó thấy rõ trong ẩm thực: món ăn người Kinh ở Pleiku mang đậm chất Bình Định và Quảng.

Phở khô Gia Lai — món riêng của phố núi

Đặc sản nổi nhất của Pleiku là phở khô, hay còn gọi "phở hai tô": một tô bánh phở khô trộn, một tô nước dùng riêng.

Bản mặn có thịt bò hoặc gà. Bản chay thì:

• Tô khô — bánh phở sợi nhỏ dai, trộn với hành phi, đậu phộng, giá trụng, rau, tương đen.
• Tô nước — nước dùng nấu từ củ quả và nấm, thả đậu hũ hoặc nấm.

Cái hay của phở khô là tương đen ăn kèm — thứ làm nên vị riêng. Tương đen vốn làm từ đậu nành lên men nên thường là chay, nhưng vẫn nên hỏi vì có loại pha thêm.

Món chay khác ở Pleiku

• Bún chay — theo kiểu miền Trung, nước trong, rau sống nhiều.
• Bánh xèo chay — nhỏ và giòn kiểu Bình Định.
• Cơm lam, rau rừng — như các tỉnh Tây Nguyên khác.
• Cà phê — Gia Lai cũng là vùng cà phê lớn, quán cà phê là chỗ ăn sáng dễ cho người ăn chay.
• Bò khô, muối kiến vàng — nhắc để biết đây không phải món chay, dù muối kiến vàng hay được giới thiệu như gia vị.

Nhịp sống chậm và chuyện kinh doanh

Pleiku nhỏ, dân số không đông, và nhịp sống chậm hơn hẳn các thành phố lớn. Hàng quán đóng sớm, buổi tối phố vắng từ khoảng chín giờ.

Với hàng ăn, điều này có nghĩa:

• Khung giờ vàng là sáng và trưa, tối thì thưa.
• Khách quen là chính, khách vãng lai ít hơn thành phố du lịch.
• Giá phải mềm — thu nhập trung bình thấp hơn đồng bằng.

Mô hình phù hợp là mô hình gọn, ít người, chi phí thấp — chứ không phải nhà hàng lớn.

Nhịp trong năm

• Tháng Ba — mùa hoa cà phê, trời đẹp nhất.
• Tháng Mười một tới tháng Một — mùa khô, mùa thu hoạch, và mùa dã quỳ nở vàng.
• Tháng Năm tới tháng Mười — mùa mưa.
• Mùng một, rằm — hàng chay đông quanh chùa Minh Thành.

Ghé Pleiku

• Chùa Minh Thành — đi buổi chiều để chụp ảnh đẹp nhất.
• Biển Hồ — đi sáng sớm khi còn sương.
• Đồi chè và hàng thông gần Biển Hồ.
• Ăn phở khô — hỏi bản chay, và hỏi cả tương đen.

Bánh Mì XANH tìm đối tác nhượng quyền ở các tỉnh thành — mô hình bánh mì chay 24 giờ, vận hành ít người, chi phí thấp, hợp thị trường vừa và nhỏ. Xem nhuongquyenbanhmi.com.

Hỏi đáp nhanh

Chùa Minh Thành vì sao trông giống chùa Nhật?

Kiến trúc lấy cảm hứng phong cách Á Đông phương Bắc — tháp cao nhiều tầng mái cong, cột gỗ lớn, hồ nước và vườn theo lối thiền. Chùa ở Tây Nguyên được xây trong thời hiện đại nên người xây tự do chọn phong cách, không bị ràng buộc bởi nền cũ.

Ai ăn chay ở Pleiku?

Chủ yếu người Kinh di cư, phần lớn gốc Bình Định, Quảng Ngãi, Quảng Nam. Cộng đồng Jrai và Ba Na theo tín ngưỡng đa thần truyền thống hoặc Tin Lành, Công giáo — không có tục ăn chay Phật giáo.

Phở khô Gia Lai chay được không?

Được. Tô khô là bánh phở trộn hành phi, đậu phộng, giá trụng, rau và tương đen; tô nước nấu từ củ quả và nấm. Tương đen làm từ đậu nành lên men nên thường là chay, nhưng vẫn nên hỏi vì có loại pha thêm.

Biển Hồ là gì?

Hồ nước trên miệng núi lửa đã tắt, cách trung tâm khoảng bảy cây số, người Jrai gọi là đôi mắt Pleiku. Đây cũng là nguồn nước chính của thành phố.

Mô hình hàng ăn nào hợp Pleiku?

Gọn, ít người, chi phí thấp. Vì thành phố nhỏ, nhịp chậm, hàng quán đóng sớm, khách quen là chính và giá phải mềm hơn đồng bằng.

Muối kiến vàng có phải đồ chay không?

Không — làm từ kiến, dù hay được giới thiệu như một loại gia vị đặc sản.