Ăn chay ở Ngọc Hồi: cột mốc ba mặt, mỗi mặt quay về một nước

Ngọc Hồi là huyện ở cực bắc Kon Tum, nơi Việt Nam giáp cả Lào và Campuchia. Đây là huyện có cửa khẩu quốc tế Bờ Y và một điểm mà nhiều người đi Tây Nguyên muốn tới.

Cột mốc ba biên

Trên một đỉnh núi cao khoảng 1.086 mét có cột mốc ngã ba Đông Dương — điểm mà đường biên giới ba nước gặp nhau.

Cột mốc được dựng trong giai đoạn 2007-2008, làm bằng đá granite, hình khối tam giác, mỗi mặt khắc quốc huy và tên một nước, quay về đúng lãnh thổ nước đó.

Đây là một trong số ít cột mốc ba biên trên thế giới mà người ta có thể tới tận nơi, và là điểm được nhiều người đi xe máy Tây Nguyên coi là phải đến.

Một cột mốc nói được điều gì

Đứng ở đó thì thấy một chuyện đơn giản mà dễ quên: rừng ba bên giống hệt nhau.

Cùng loại cây, cùng loại đất, cùng kiểu mây. Con chim bay qua không biết mình vừa đổi nước. Con suối chảy không hỏi ai.

Đường biên là thứ con người vạch ra — cần thiết, có thật về mặt pháp lý, nhưng không có trong tự nhiên.

Điều này hợp với một mạch chạy suốt loạt bài: bài Lăng Cô nói đèo Hải Vân là ranh giới khí hậu thật, còn ranh giới hành chính thì nằm chỗ khác; bài Sơn Trà nói về loài vật không biết đâu là khu bảo tồn; bài Đồng Tháp nói về sếu đầu đỏ bay qua lại giữa Việt Nam và Campuchia theo mùa.

Thiên nhiên không đọc bản đồ — và vì thế những vấn đề như xâm nhập mặn, mất rừng, đàn sếu biến mất đều là vấn đề chung, không nước nào giải một mình được.

Ba nước, ba cách hiểu về chữ chay

Bài Lao Bảo đã nói kỹ, và ở ngã ba Đông Dương thì nó thành chuyện rất cụ thể.

Nghĩa là: đi qua cột mốc này là đi từ vùng Bắc tông sang vùng Nam tông — hai cách hiểu khác nhau về cùng một giới luật, đã giải thích ở bài Yên Tử.

Nhắc lại chốt nhanh vì nó quan trọng: sư Nam tông khất thực nên không chọn món, miễn là tam tịnh nhục — không thấy, không nghe, không nghi con vật bị giết vì mình. Sư Bắc tông ở chùa tự nấu nên có quyền chọn, và đã chọn được thì giới từ bi đòi hỏi chọn chay. Không bên nào sai.

Thực tế khi đi lại

Với người ăn chay đi qua vùng này:

• Ở Việt Nam — nói "ăn chay" thì người ta hiểu, dù quán có thể không có món
• Sang Lào, Campuchia — khái niệm này không phổ biến; nói "không thịt không cá" thì rõ hơn
• Nước mắm, mắm bò hóc có mặt ở cả ba nước và là thứ hay lọt lưới nhất
• Phương án an toàn: cơm hoặc xôi, rau luộc, đậu phộng, trứng nếu ăn được, trái cây

Riêng prahok — mắm bò hóc — đã nói ở bài Tịnh Biên và Duyên Hải: nó là gia vị nền của bếp Khmer, có trong cả món rau.

Cửa khẩu Bờ Y và tuyến vận tải

Cửa khẩu quốc tế Bờ Y nối Kon Tum với tỉnh Attapeu của Lào, và từ đó đi tiếp sang Thái Lan hoặc xuống Campuchia.

Đây là tuyến vận tải hàng hoá và cũng là tuyến của khách du lịch bụi đi xuyên Đông Dương bằng đường bộ.

Ngọc Hồi cũng nằm trên đường Hồ Chí Minh — tuyến đường bộ chạy dọc Trường Sơn, nay là quốc lộ lớn nối Bắc Nam qua vùng núi phía tây.

Nhịp của một thị trấn cửa khẩu

Như Móng Cái, Lao Bảo, Mộc Bài đã nói ở các bài trước, thị trấn cửa khẩu có nhịp riêng:

• Xe tải chạy đêm, tài xế ăn lệch giờ
• Người làm hàng bốc dỡ theo ca
• Khách quá cảnh chờ thủ tục
• Khách du lịch bụi đi sớm về muộn

Và lặp lại đúng điều đã thấy ở mọi cửa khẩu trong loạt bài này: nhu cầu ăn có ở mọi khung giờ, nhưng lựa chọn chay thì không có ở khung nào.

Vùng đất của nhiều dân tộc

Ngọc Hồi là địa bàn của người Xơ Đăng, Giẻ Triêng, Brâu, Rơ Măm — trong đó Brâu và Rơ Măm là hai trong số những dân tộc ít người nhất Việt Nam, mỗi nhóm chỉ vài trăm tới hơn nghìn người.

Đây là điều đáng ghi nhận: một cộng đồng vài trăm người vẫn giữ được ngôn ngữ, lễ nghi và cách sống riêng — nhưng cũng là nhóm dễ tổn thương nhất khi đời sống thay đổi nhanh.

Về ăn uống, như đã nói ở bài Đắk Lắk và Gia Lai: tín ngưỡng Tây Nguyên có nghi lễ hiến sinh, và người ăn chay tới dự lễ nên biết trước, từ chối khéo bằng cách nhận cơm, rau và nói rõ mình theo đạo Phật ăn chay.

Món chay và chỗ cần hỏi

• Rau rừng, măng, lá mì — hỏi xào với gì
• Cơm lam — chay, hay ăn kèm gà
• Cà đắng — hỏi nấu với gì
• Trái cây — bơ, chuối, mít, chanh dây
• Cà phê, tiêu
• Muối kiến vàng — không chay, cảnh báo đã nói ở bài Kon Tum, Đắk Nông và An Khê
• Gà nướng, heo rẫy, rượu cần — không chay hoặc cần cân nhắc

Vùng này xa, quán thưa, và như mọi bài về Tây Nguyên trong loạt: mang theo đồ cho ít nhất một bữa.

Bánh Mì XANH tìm đối tác nhượng quyền ở các tỉnh thành — mô hình bánh mì chay 24 giờ, thực đơn gọn. Xem trang nhượng quyền Bánh Mì XANH.

Hỏi đáp nhanh

Cột mốc ba biên ở đâu?

Trên đỉnh núi cao khoảng 1.086 mét thuộc huyện Ngọc Hồi, Kon Tum — nơi đường biên Việt Nam, Lào và Campuchia gặp nhau. Cột dựng giai đoạn 2007-2008 bằng đá granite, hình khối tam giác, mỗi mặt quay về một nước.

Đứng ở cột mốc thấy gì?

Rừng ba bên giống hệt nhau — cùng loại cây, cùng loại đất. Đường biên là thứ con người vạch ra, cần thiết về mặt pháp lý nhưng không có trong tự nhiên.

Điều đó có ý nghĩa gì?

Thiên nhiên không đọc bản đồ — nên xâm nhập mặn, mất rừng, đàn sếu biến mất đều là vấn đề chung, không nước nào giải một mình được.

Ba nước Đông Dương hiểu chữ chay thế nào?

Việt Nam chủ yếu Bắc tông nên sư ăn chay trường và dân có lệ chay rằm mùng một. Lào và Campuchia theo Nam tông, sư khất thực ăn cả thịt, và dân không có truyền thống ăn chay rộng.

Sang Lào, Campuchia nói thế nào cho rõ?

Khái niệm "ăn chay" không phổ biến ở đó, nên nói "không thịt không cá" thì rõ hơn. Và nhớ nước mắm cùng mắm bò hóc có mặt ở cả ba nước, là thứ hay lọt lưới nhất.

Ngọc Hồi có dân tộc nào?

Xơ Đăng, Giẻ Triêng, Brâu và Rơ Măm — trong đó Brâu và Rơ Măm là hai trong số những dân tộc ít người nhất Việt Nam, mỗi nhóm chỉ vài trăm tới hơn nghìn người.