Ăn chay ở Long Điền: lễ Dinh Cô và tục cúng đồ con gái cho người chết trẻ

Huyện Long Điền ở Bà Rịa - Vũng Tàu có thị trấn Long Hải — làng chài ven biển với núi Minh Đạm phía sau. Và ở đây có Dinh Cô, một trong những điểm hành hương lớn nhất vùng biển Nam Bộ.

Cô là ai

Chuyện được kể như sau: khoảng cuối thế kỷ 18, một cô gái trẻ đi thuyền cùng cha, gặp nạn trên biển và chết đuối. Thi thể trôi vào bãi Long Hải, được dân làng chôn cất trên đồi.

Sau đó, dân trong vùng tin rằng Cô hiển linh báo mộng, cứu người gặp nạn trên biển, chỉ luồng cá. Họ lập miếu thờ, rồi dựng thành Dinh Cô như ngày nay, và Mộ Cô trên đồi Cô Sơn cách đó không xa.

Cô được tôn là Long Hải Thần Nữ.

Một mô-típ lặp lại ở Nam Bộ

Đây là chỗ đáng chú ý nhất, và nó nối với bài Côn Đảo đã viết trước đó.

Ở Nam Bộ có cả một nhóm tín ngưỡng thờ người nữ chết trẻ — chết oan, chết bất đắc kỳ tử — rồi được tin là hiển linh và trở thành vị thần phù hộ:

• Cô ở Dinh Cô — chết đuối trên biển
• Cô Sáu ở Côn Đảo — bị xử bắn năm mười chín tuổi
• Bà Chúa Xứ núi Sam, Linh Sơn Thánh Mẫu núi Bà Đen — các dị bản đều gắn với người nữ

Và đồ lễ thì giống nhau đến lạ

Ở Dinh Cô, cùng với hương hoa trái cây, người ta dâng:

• Gương, lược
• Nước hoa, phấn son
• Quần áo, khăn, nón
• Đồ trang sức

Đúng danh mục đã thấy ở mộ Võ Thị Sáu tại Côn Đảo.

Điều này nói lên cách người Việt nghĩ về người chết trẻ: họ không được thờ như một vị thần xa cách, mà được nhớ như một cô gái — một người chưa kịp sống hết phần đời của mình, nên bây giờ được tặng những thứ mà lúc sống chưa kịp có.

Đó là một lối thờ rất người, và rất thương.

Đồ lễ ở đây có chay không

Danh mục trên chay hoàn toàn — gương lược, nước hoa, quần áo, hoa quả, bánh trái, xôi chè.

Trong các kỳ lễ lớn, ngư dân và ghe thuyền có cúng cả lễ mặn theo lệ cũ — heo quay, gà. Nhưng lễ chay thì luôn được nhận, và phần đông người đi lễ cá nhân chỉ dâng hoa quả, bánh và đồ con gái.

Ai muốn giữ chay khi đi lễ thì không có gì vướng cả.

Lễ hội Dinh Cô

Lễ hội Dinh Cô diễn ra 10 tới 12 tháng 2 âm lịch, là lễ hội nước lớn nhất Bà Rịa - Vũng Tàu và thuộc nhóm lớn nhất vùng biển Nam Bộ.

Phần đặc sắc nhất là nghi thức nghinh Cô: hàng trăm ghe thuyền của ngư dân, trang trí cờ hoa rực rỡ, nối nhau ra khơi để rước Cô. Ghe đi đầu là ghe của vị chánh bái, theo sau là đoàn ghe của các chủ tàu.

Trong những ngày lễ, cả thị trấn Long Hải đông kín, và cũng như lễ chùa Bà ở Bình Dương đã nói ở bài trước, dọc đường có nhiều gian phát nước và đồ ăn miễn phí.

Vì sao ngư dân cần một vị thần riêng

Loạt bài này đã gặp chuyện này nhiều lần — ngư dân thờ Quán Âm ở Bạc Liêu, thờ Thiên Hậu ở Bình Dương và Chợ Lớn, thờ Cá Ông ở khắp duyên hải, thờ Cô ở Long Hải.

Lý do rất cụ thể: nghề biển là nghề mà con người kiểm soát được ít nhất. Bão đến bất ngờ, máy hỏng giữa khơi, luồng cá thay đổi, và mỗi chuyến đi đều có rủi ro không về.

Ở chỗ mà nỗ lực cá nhân không đủ, người ta cần một chỗ để gửi phần còn lại. Đó là điều mà mọi tín ngưỡng biển trên thế giới đều làm.

Và cũng như đã nói ở bài Bạc Liêu: người đi biển tự đặt giới hạn cho mình — ăn chay ngày rằm và trước chuyến đi xa, không ra khơi ngày lễ lớn, không bắt con nhỏ, thả cá phóng sinh, không ăn cá voi.

Núi Minh Đạm và các chùa quanh vùng

Sau lưng Long Hải là núi Minh Đạm, khu căn cứ kháng chiến cũ, nay có đường lên và điểm nhìn ra biển rất đẹp.

Vùng Long Điền, Long Hải có nhiều chùa và tịnh xá, trong đó có các cơ sở lớn đón khách hành hương kết hợp với Dinh Cô. Cơm chay có vào dịp lễ và ngày rằm.

Cách đó không xa là Thích Ca Phật Đài và Niết Bàn Tịnh Xá ở Vũng Tàu, cùng Dinh Cô tạo thành một tuyến hành hương quen thuộc của khách từ TP.HCM và miền Tây.

Ăn chay ở làng chài

Long Hải là làng chài, nên thực đơn quanh đây gần như hoàn toàn là hải sản — đúng tình trạng đã phân tích ở bài Sầm Sơn.

Mấy cách xoay xở:

• Chợ Long Hải buổi sáng — mua rau, đậu hũ, trái cây; bữa sáng là bữa dễ nhất
• Quán cơm bình dân trong khu dân cư, cách bãi biển vài trăm mét
• Đặt trước với nhà nghỉ hoặc nhà hàng nếu đi đoàn
• Mang theo đồ khô cho ít nhất một bữa

Chỗ cần hỏi

• Nước mắm, mắm ruốc — vùng biển, có trong hầu hết nước chấm và món kho
• Rau xào — hỏi dầu hay mỡ
• Canh — thường nấu với cá hoặc tôm
• Bánh khọt, bánh xèo — có bản chay nếu đổi nhân, như đã nói ở bài Vũng Tàu

Mùa lễ và mùa vắng

Long Hải có hai mùa rất rõ: mùa lễ tháng 2 âm lịch và mùa hè thì đông kín; các tháng còn lại thì vắng, chỉ có dân địa phương và ghe cá.

Đó là bài toán mùa vụ đã gặp ở Sầm Sơn, chùa Hương và Yên Tử: hàng quán sống bằng mùa cao điểm thì bấp bênh.

Cách bền hơn vẫn là mô hình chạy quanh năm phục vụ cả dân địa phương — ngư dân đi biển về lúc rạng sáng, người đi chợ sớm, người bán cá — rồi bung công suất vào mùa lễ và mùa hè.

Đó cũng là mô tả đúng của một quầy ăn nhỏ mở dài giờ, chứ không phải một nhà hàng phụ thuộc chỗ ngồi.

Bánh Mì XANH tìm đối tác nhượng quyền ở các tỉnh thành — mô hình bánh mì chay 24 giờ, thực đơn gọn. Xem trang nhượng quyền Bánh Mì XANH.

Hỏi đáp nhanh

Dinh Cô thờ ai?

Thờ một cô gái trẻ chết đuối trên biển khoảng cuối thế kỷ 18, thi thể trôi vào bãi Long Hải và được dân làng chôn cất. Cô được tin là hiển linh cứu người gặp nạn và chỉ luồng cá, được tôn là Long Hải Thần Nữ.

Đồ lễ ở Dinh Cô gồm gì?

Hương hoa trái cây cùng gương, lược, nước hoa, phấn son, quần áo, khăn nón, đồ trang sức — đúng danh mục đã thấy ở mộ Võ Thị Sáu tại Côn Đảo. Toàn bộ nhóm này chay hoàn toàn.

Vì sao lại cúng đồ con gái?

Vì người chết trẻ không được thờ như một vị thần xa cách mà được nhớ như một cô gái — người chưa kịp sống hết phần đời của mình, nên bây giờ được tặng những thứ lúc sống chưa kịp có.

Lễ hội Dinh Cô diễn ra khi nào?

Ngày 10 tới 12 tháng 2 âm lịch, là lễ hội nước lớn nhất Bà Rịa - Vũng Tàu. Nghi thức đặc sắc nhất là nghinh Cô — hàng trăm ghe thuyền trang trí cờ hoa nối nhau ra khơi rước Cô.

Vì sao ngư dân cần một vị thần riêng?

Vì nghề biển là nghề con người kiểm soát được ít nhất — bão đến bất ngờ, máy hỏng giữa khơi, mỗi chuyến đi đều có rủi ro không về. Ở chỗ nỗ lực cá nhân không đủ, người ta cần một chỗ để gửi phần còn lại.

Ăn chay ở làng chài Long Hải thế nào?

Mua ở chợ Long Hải buổi sáng, tìm quán cơm bình dân trong khu dân cư cách bãi vài trăm mét, đặt trước với nhà nghỉ nếu đi đoàn, và mang theo đồ khô cho ít nhất một bữa.