Ăn chay ở Lao Bảo: qua biên giới là đổi luôn cách hiểu về chữ chay

Lao Bảo là thị trấn cửa khẩu ở Hướng Hoá, Quảng Trị, giáp tỉnh Savannakhet của Lào. Đây là điểm trên Hành lang kinh tế Đông Tây — tuyến đường bộ chạy từ Myanmar qua Thái Lan, Lào, tới cảng Đà Nẵng.

Qua cửa khẩu này là bước vào vùng Phật giáo Nam tông. Và ở đó, chữ "chay" có nội dung khác.

Nam tông: sư không ăn chay

Điều này đã nói kỹ ở bài Yên Tử và bài Tịnh Biên, nhưng ở đây là chỗ nó trở thành chuyện thực tế khi đi lại.

Lào, Thái Lan, Campuchia, Myanmar đều theo Phật giáo Nam tông (Theravada). Ở đó:

• Sư khất thực buổi sáng, ăn thứ được cúng dường, kể cả thịt, miễn là tam tịnh nhục
• Sư ăn trước giờ ngọ, chiều tối không ăn
• Không có truyền thống ăn chay trường trong dân chúng

Nghĩa là: hỏi "món chay" ở Lào hay ở một vùng quê Thái Lan thường không được hiểu như ở Việt Nam. Người ta có thể hiểu là "không có thịt lớn", nhưng nước mắm, mắm cá, nước dùng xương thì vẫn có.

Lễ khất thực buổi sáng ở Luang Prabang

Ở Lào, cảnh tak bat — đoàn sư đi khất thực lúc rạng sáng, người dân quỳ bên đường bỏ xôi vào bát — là một trong những hình ảnh nổi tiếng nhất.

Điều đáng nhớ như đã nói ở bài Tịnh Biên: người cúng dường mới là người được phước. Sư tạo cơ hội cho dân làm phước, không phải ngược lại.

Nhưng Thái Lan có một lễ hội ăn chay chín ngày

Đây là điều bất ngờ với nhiều người, và nó có lý do rất rõ.

Lễ hội ăn chay ở Thái Lan — tiếng Thái gọi là Tesagan Gin Je — diễn ra chín ngày đầu tháng 9 âm lịch, đông nhất ở Phuket và các thành phố có cộng đồng người Hoa: Bangkok, Hat Yai, Trang.

Vì sao Thái Lan Nam tông lại có lễ ăn chay

Vì lễ này không phải của Phật giáo Nam tông. Nó là tín ngưỡng của cộng đồng người Hoa ở Thái Lan, gắn với thờ Cửu Hoàng Đại Đế — chín vị vua trên trời.

Chữ "เจ" (je) trong tên lễ chính là chữ 齋 — tức chữ "trai", nghĩa là chay, cùng chữ dùng trong "trai đường", "trai giới" của tiếng Việt.

Ăn chay trong lễ này nghiêm tới mức nào

Rất nghiêm, thậm chí nghiêm hơn chay thường ngày ở Việt Nam:

• Không thịt cá, không trứng sữa
• Không ngũ vị tân — hành, tỏi, hẹ, kiệu, nén
• Không rượu
• Mặc đồ trắng trong suốt chín ngày
• Giữ thân tâm thanh tịnh — kiêng nói dối, kiêng chuyện nam nữ
• Dùng bát đũa riêng, không dùng chung với người không giữ lễ

Trong chín ngày đó, cả thành phố Phuket chuyển sang đồ chay. Hàng quán treo cờ vàng chữ đỏ báo hiệu bán đồ je, và người ta ăn chay ngoài đường dễ như ăn mặn ngày thường.

Đây là hình ảnh mà bài Hoà Thành đã mô tả về Tây Ninh: khi đủ đông người cùng ăn chay, việc đó thôi không còn là chuyện phiền phức.

Lưu ý cho người đi Thái

Nếu đi Thái Lan và muốn ăn chay:

• Tìm cờ vàng chữ đỏ hoặc biển ghi chữ เจ — đó là quán bán đồ chay, có quanh năm ở các khu người Hoa
• Nói "gin je" — người Thái hiểu ngay là ăn chay tuyệt đối
• Nói "mangsawirat" là chay nhưng có thể vẫn có nước mắm, trứng
• Nước mắm Thái có trong hầu hết món, giống Việt Nam

Chữ "gin je" là chữ hữu ích nhất — nó tương đương "chay thuần, không hành tỏi" theo chuẩn Việt Nam.

Trên hành lang Đông Tây

Quốc lộ 9 qua Lao Bảo là tuyến đường bộ quốc tế: xe tải chở hàng, xe khách liên vận Việt - Lào - Thái, khách du lịch bụi đi xuyên Đông Dương.

Thời gian đi từ Đông Hà qua Lao Bảo sang Savannakhet rồi tới Mukdahan của Thái là khoảng một ngày đường.

Ăn chay trên tuyến này

Đây là tuyến khó, vì đi qua ba nước với ba cách hiểu khác nhau về ăn chay:

Phương án chung cho cả ba nước: xôi hoặc cơm trắng, rau luộc, đậu phộng, trứng nếu ăn được, và trái cây. Đây là những thứ có ở mọi nơi trong khu vực.

Và như mọi tuyến đường dài trong loạt bài này: mang theo đồ khô là phương án chắc chắn nhất.

Lao Bảo và vùng Hướng Hoá

Hướng Hoá là vùng cao của Quảng Trị, nơi có Khe Sanh — cao nguyên trồng cà phê arabica đã nói ở bài Quảng Trị, một trong số ít vùng arabica của Việt Nam.

Vùng này cũng là nơi sinh sống của người Vân Kiều và Pa Cô.

Đặc sản và món chay được:

• Cà phê arabica Khe Sanh
• Chuối Hướng Hoá — vùng chuối xuất khẩu lớn
• Bơ, dứa, chanh leo
• Rau rừng, măng, môn thục
• Sắn, khoai — cây lương thực vùng cao
• Thịt gác bếp, cá suối — không chay

Thị trấn cửa khẩu và nhịp hàng hoá

Lao Bảo có khu thương mại đặc biệt, chợ biên giới, và dòng xe qua lại suốt ngày đêm.

Cũng như Móng Cái và Mộc Bài đã nói ở các bài trước: tài xế đường dài, người làm hàng, khách quá cảnh đều ăn lệch giờ, và trong đó có người giữ lệ chay — tài xế Phật tử, khách Thái Lan theo đạo Phật, người hành hương.

Lặp lại ở mọi cửa khẩu: nhu cầu có thật, nguồn cung không có.

Bánh Mì XANH tìm đối tác nhượng quyền ở các tỉnh thành — mô hình bánh mì chay 24 giờ, thực đơn gọn. Xem trang nhượng quyền Bánh Mì XANH.

Hỏi đáp nhanh

Sư ở Lào và Thái có ăn chay không?

Không ăn chay trường. Các nước này theo Phật giáo Nam tông — sư khất thực buổi sáng, ăn thứ được cúng dường kể cả thịt miễn là tam tịnh nhục, và ăn trước giờ ngọ.

Lễ hội ăn chay Thái Lan là gì?

Tesagan Gin Je, diễn ra chín ngày đầu tháng 9 âm lịch, đông nhất ở Phuket. Đây không phải lễ của Nam tông mà là tín ngưỡng của cộng đồng người Hoa, gắn với thờ Cửu Hoàng Đại Đế.

Ăn chay trong lễ đó nghiêm thế nào?

Không thịt cá trứng sữa, không ngũ vị tân, không rượu, mặc đồ trắng suốt chín ngày, giữ thân tâm thanh tịnh, và dùng bát đũa riêng không dùng chung với người không giữ lễ.

Chữ "je" nghĩa là gì?

Chính là chữ 齋 — chữ "trai" trong tiếng Việt, nghĩa là chay, cùng chữ dùng trong "trai đường", "trai giới".

Đi Thái muốn ăn chay thì nói thế nào?

Nói "gin je" — tương đương chay thuần không hành tỏi theo chuẩn Việt Nam. Tìm quán treo cờ vàng chữ đỏ hoặc biển chữ เจ. Nói "mangsawirat" thì là chay nhưng có thể vẫn có nước mắm và trứng.

Ăn chay trên tuyến Việt - Lào - Thái thế nào?

Phương án chung cho cả ba nước là xôi hoặc cơm trắng, rau luộc, đậu phộng và trái cây — những thứ có ở mọi nơi trong khu vực. Mang theo đồ khô vẫn là phương án chắc chắn nhất.