Ăn chay ở Ba Đình: chùa Trấn Quốc, chùa Một Cột và cây sen trong bếp chay

Quận Ba Đình là khu trung tâm chính trị của Hà Nội, và cũng là nơi có hai ngôi chùa quan trọng bậc nhất nước.

Chùa Trấn Quốc — hơn một nghìn năm trăm tuổi

Chùa Trấn Quốc nằm trên một bán đảo nhỏ ven hồ Tây, là ngôi chùa cổ nhất Hà Nội. Chùa dựng từ thời Lý Nam Đế, khoảng năm 541-548, khi đó tên là chùa Khai Quốc và nằm ở bãi sông Hồng.

Thế kỷ 17, do đê sạt lở, chùa được dời vào gò Kim Ngưu trong hồ Tây — vị trí hiện nay. Tên chùa đổi qua nhiều lần: Khai Quốc, An Quốc, rồi Trấn Quốc.

Trong vườn chùa có cây bồ đề do Tổng thống Ấn Độ Rajendra Prasad tặng năm 1959, chiết từ cây bồ đề gốc ở Bodh Gaya — nơi Đức Phật thành đạo.

Bảo tháp lục độ đài sen mười một tầng dựng năm 1998, mỗi tầng có sáu ô cửa đặt tượng Phật A Di Đà bằng đá quý.

Chùa Một Cột — một bông sen bằng gỗ

Chùa Một Cột (Diên Hựu tự) dựng năm 1049 thời vua Lý Thái Tông. Truyền thuyết kể vua nằm mộng thấy Quán Thế Âm ngồi trên toà sen dắt vua lên, tỉnh dậy cho dựng ngôi chùa hình bông sen giữa hồ.

Kiến trúc: một gian nhà gỗ vuông đặt trên một cột đá duy nhất giữa hồ vuông — đài sen mọc lên từ nước. Đây là công trình không có bản thứ hai ở đâu.

Bản hiện nay dựng lại năm 1955, sau khi bản cũ bị phá năm 1954.

Vì sao là hoa sen

Sen là biểu tượng trung tâm của Phật giáo vì một lý do rất cụ thể: sen mọc từ bùn mà không nhiễm mùi bùn. Hoa nở trên mặt nước, sạch, thơm, trong khi rễ cắm trong lớp bùn đen.

Hình ảnh đó nói đúng điều Phật giáo muốn nói: giác ngộ không xảy ra ở nơi nào khác ngoài chính cuộc đời này. Không phải rời bùn mới sạch được.

Trong kinh, Phật ngồi toà sen. Trong chùa Việt, sen có mặt ở mọi chỗ: chân cột, bệ tượng, cửa võng, hoa văn.

Sen trong bếp chay — dùng được cả cây

Đây là điều ít loài cây nào làm được. Sen ăn được gần như toàn bộ, và mọi phần đều chay:

Ba món sen của Hà Nội

Trà sen Tây Hồ — trà ướp gạo sen (phần trắng ở đầu nhị). Ướp một cân trà cần cả nghìn bông sen Bách Diệp hồ Tây, làm nhiều lần ướp nhiều lần sấy. Đây là thứ trà đắt nhất Việt Nam và hoàn toàn chay.

Chè sen long nhãn — hạt sen luộc chín nhồi vào quả nhãn bỏ hạt, nấu nước đường phèn. Món chè cổ điển của Hà Nội, thanh và không ngấy.

Xôi lá sen — xôi hạt sen gói lá sen hấp lại, lá sen ngấm vào hạt nếp cho mùi rất riêng.

Giá trị dinh dưỡng với người ăn chay

Hạt sen đáng chú ý trong chế độ ăn chay vì nó cung cấp đạm thực vật, tinh bột chậm, magie và kali, lại dễ tiêu. Củ sen cho chất xơ và sắt.

Một nồi nước dùng chay ninh với hạt sen, củ cải và nấm hương có vị ngọt hậu sâu hơn hẳn nước chỉ ninh rau củ thường — đây là mẹo nhà chùa dùng từ lâu.

Hồ Tây và vùng quanh

Khu vực hồ Tây tập trung nhiều chùa: Trấn Quốc, Kim Liên, Tảo Sách, Võng Thị, phủ Tây Hồ. Đây cũng là nơi có nhiều quán chay hơn trung bình, vì lượng người đi lễ quanh năm.

Phủ Tây Hồ thờ Mẫu Liễu Hạnh, rất đông vào mùng một và rằm. Lễ ở phủ theo lệ có cả chay lẫn mặn tuỳ ban, nhưng lễ chay luôn được nhận.

Buổi tối ở khu trung tâm

Ba Đình có nhiều cơ quan, khách sạn, đại sứ quán — dân số ban ngày lớn hơn dân số ban đêm. Quán chay ở đây phục vụ bữa trưa là chính, chiều tối thưa dần.

Người làm ca, người đi công tác, khách nước ngoài lệch giờ — ba nhóm này ăn ngoài khung giờ thông thường và gần như không được phục vụ. Một quầy bánh mì chay mở dài giờ giải quyết đúng nhóm đó.

Bánh Mì XANH tìm đối tác nhượng quyền ở các tỉnh thành — mô hình bánh mì chay 24 giờ, thực đơn gọn. Xem trang nhượng quyền Bánh Mì XANH.

Hỏi đáp nhanh

Chùa Trấn Quốc bao nhiêu tuổi?

Hơn 1.500 năm — dựng thời Lý Nam Đế khoảng năm 541-548, khi đó tên là chùa Khai Quốc và nằm ở bãi sông Hồng. Thế kỷ 17 do đê sạt lở mới dời vào gò Kim Ngưu trong hồ Tây.

Chùa Một Cột dựng năm nào?

Năm 1049 thời vua Lý Thái Tông. Truyền thuyết kể vua nằm mộng thấy Quán Thế Âm ngồi toà sen dắt vua lên, tỉnh dậy cho dựng chùa hình bông sen giữa hồ. Bản hiện nay dựng lại năm 1955.

Vì sao Phật giáo lấy hoa sen làm biểu tượng?

Vì sen mọc từ bùn mà không nhiễm mùi bùn — hoa nở sạch thơm trên mặt nước trong khi rễ cắm trong bùn đen. Ý nghĩa: giác ngộ không xảy ra ở đâu khác ngoài chính cuộc đời này, không phải rời bùn mới sạch được.

Cây sen dùng được những phần nào?

Gần như toàn bộ: hạt sen nấu chè hầm canh, tâm sen hãm trà, củ sen hầm kho, ngó sen làm nộm, lá sen gói xôi, gương sen sắc nước, nhị sen ướp trà, hoa sen dâng cúng. Mọi phần đều chay.

Trà sen Tây Hồ làm thế nào?

Ướp trà bằng gạo sen — phần trắng ở đầu nhị. Một cân trà cần cả nghìn bông sen Bách Diệp hồ Tây, ướp nhiều lần sấy nhiều lần. Đây là thứ trà đắt nhất Việt Nam.

Hạt sen tốt gì cho người ăn chay?

Cung cấp đạm thực vật, tinh bột chậm, magie và kali, lại dễ tiêu. Ninh nước dùng chay với hạt sen, củ cải và nấm hương cho vị ngọt hậu sâu hơn hẳn nước chỉ ninh rau củ thường.