Vì sao giữ tên món tiếng Việt cho khách nước ngoài thay vì dịch ra

Thực đơn giữ nguyên tên tiếng Việt — Chả Lát Chay, Đậu Hũ Cay, Thập Cẩm — kèm phần mô tả bằng tiếng Anh, thay vì dịch thẳng tên món. Nghe thì có vẻ ít thân thiện hơn với khách nước ngoài. Nhưng với đồ chay thì dịch tên món gây hiểu nhầm ở đúng chỗ nguy hiểm nhất.

Vấn đề của việc dịch tên món chay

Tên món chay Việt phần lớn mượn tên món mặn: chả chay, thịt chay, xúc xích chay, cá chay. Đây là cách gọi quen thuộc trong nước, ai cũng hiểu là đồ chay làm giống món mặn.

Nhưng dịch thẳng ra tiếng Anh thì nó thành tên của món mặn thật. Khách nước ngoài đọc "chả" dịch là một loại cold cut sẽ hiểu là chả thịt, rồi bối rối vì mình đang ở tiệm chay.

Chiều ngược lại còn tệ hơn: có người đọc thấy tên món nghe như đồ mặn rồi bỏ qua luôn, vì tưởng tiệm bán cả đồ mặn nên không dám ăn.

Ba từ không có bản dịch gọn

Mì căn

Đây là gluten lúa mì — phần đạm của bột mì sau khi rửa hết tinh bột. Dịch sang tiếng Anh thì thành một từ kỹ thuật mà phần lớn người đọc không hình dung ra được, hoặc thành một tên gọi khác mà người Việt lại không nhận ra.

Và đây là chỗ quan trọng với người không ăn được gluten — nên mô tả thành phần rõ hơn nhiều so với dịch cái tên.

Tàu hũ ky

Lớp màng nổi lên khi đun sữa đậu nành, vớt ra phơi khô. Không có tên tiếng Anh phổ thông nào mà người đọc hình dung ngay được — và mô tả cách làm thì rõ hơn bất cứ bản dịch nào.

Chả chay

Bản thân từ "chả" trong tiếng Việt đã chỉ nhiều thứ khác nhau. Dịch ra một từ duy nhất thì mất hết sắc thái, mà giữ nguyên kèm mô tả thì khách biết chính xác mình đang ăn gì.

Cách làm thay thế: giữ tên, mô tả thành phần

Với người ăn thuần chay thì điều họ cần biết không phải tên món mà là thành phần. Ba câu hỏi thật sự của họ:

• Có trứng không?
• Có sữa không?
• Có nước mắm cá trong đồ chua không?

Không bản dịch tên món nào trả lời được ba câu này. Chỉ có phần mô tả thành phần mới trả lời được — nên đó mới là chỗ đáng đầu tư công sức.

Lý do thứ hai: khách muốn học tên món

Khách du lịch tới Việt Nam phần lớn muốn ăn món Việt, không muốn ăn phiên bản đã được dịch cho dễ. Giữ tên tiếng Việt kèm phiên âm và mô tả thì khách:

• Gọi được món ở chỗ khác, vì học được tên.
• Hiểu là mình đang ăn một món cụ thể của văn hoá này, không phải một món chung chung.
• Tìm lại được trên mạng bằng đúng tên gốc.

Đây là điều nhiều người làm du lịch ẩm thực đã nhận ra: dịch hết tên món đi thì tiện cho lần gọi đầu, nhưng lấy mất phần đáng nhớ nhất của bữa ăn.

Lý do thứ ba: tránh hứa nhầm

Tên món dịch ra tiếng Anh dễ vô tình hứa một thứ mà món không phải. Một cái tên gợi tới món ăn quen thuộc ở nước khác sẽ tạo kỳ vọng theo hướng đó, rồi món ra khác hẳn.

Giữ tên gốc thì không hứa gì cả — khách đọc mô tả và tự hình dung, không bị dẫn sai từ đầu.

Với khách Việt thì sao

Giữ tên tiếng Việt cũng có lợi cho khách trong nước: gọi món bằng đúng tên mình vẫn quen, không phải đọc một cái tên lai rồi đoán xem nó là món gì.

Và khi gọi điện đặt hàng thì tên ngắn gọn tiếng Việt đọc nhanh hơn, ít nghe nhầm hơn — chuyện này quan trọng thật với đơn nhiều ổ.

Hỏi đáp nhanh

Vì sao không dịch tên món sang tiếng Anh?

Vì tên món chay Việt phần lớn mượn tên món mặn — chả chay, thịt chay. Dịch thẳng thì khách nước ngoài hiểu thành món mặn thật, hoặc tệ hơn là bỏ qua vì tưởng tiệm bán cả đồ mặn.

Mì căn dịch sang tiếng Anh thế nào?

Đó là gluten lúa mì — phần đạm của bột mì sau khi rửa hết tinh bột. Dịch ra thì thành từ kỹ thuật khó hình dung, nên mô tả thành phần rõ hơn nhiều, nhất là với người không ăn được gluten.

Tàu hũ ky là gì?

Lớp màng nổi lên khi đun sữa đậu nành, vớt ra phơi khô. Không có tên tiếng Anh phổ thông nào hình dung ngay được, nên mô tả cách làm rõ hơn mọi bản dịch.

Khách thuần chay cần biết gì nhất?

Thành phần, không phải tên món: có trứng không, có sữa không, đồ chua có nước mắm cá không. Không bản dịch tên món nào trả lời được ba câu này.

Giữ tên tiếng Việt có làm khó khách du lịch không?

Ngược lại là đằng khác — khách học được tên món để gọi ở chỗ khác, hiểu mình đang ăn món cụ thể của văn hoá này, và tìm lại được trên mạng bằng đúng tên gốc.

Có lợi gì cho khách Việt không?

Có. Gọi món bằng đúng tên vẫn quen, không phải đoán tên lai; và khi gọi điện đặt hàng thì tên tiếng Việt ngắn gọn đọc nhanh hơn, ít nghe nhầm hơn với đơn nhiều ổ.