Tiệm ở khu Tây ba lô Đề Thám: khách nước ngoài hỏi gì nhiều nhất

Tiệm 148B Đề Thám nằm giữa khu Tây ba lô, nên phần lớn khách là người nước ngoài. Câu hỏi của họ lặp lại theo vài nhóm khá rõ — và nhiều câu trong đó người Việt gần như không bao giờ hỏi.

Nhóm 1: hỏi về mức chay

"Đây có phải thuần chay không, hay chỉ là chay có trứng sữa?"

Câu hỏi phổ biến nhất, và là câu quan trọng nhất. Ở nhiều nước, "vegetarian" mặc định vẫn dùng trứng sữa, còn "vegan" mới là không có gì liên quan động vật — nên khách hỏi để phân biệt hai mức đó.

Câu trả lời đúng phải nêu cụ thể từng thành phần, không nói chung chung là "chay hết". Đặc biệt là ba chỗ: sốt, đồ chua, và dầu chiên.

"Đồ chua có nước mắm không?"

Khách quen ăn ở Đông Nam Á biết rõ nước mắm có mặt khắp nơi, kể cả trong những món nhìn như rau. Đây là câu hỏi rất đúng chỗ, và là chỗ nhiều hàng quán khác lọt.

"Có mật ong không?"

Người thuần chay ở phương Tây hay hỏi câu này, trong khi người Việt hầu như không — vì ở Việt Nam mật ong thường không được xếp vào nhóm cần tránh khi ăn chay. Khác biệt văn hoá rõ rệt, và đáng trả lời nghiêm túc.

Nhóm 2: hỏi về dị ứng và ăn kiêng

"Có gluten không?"

Câu hỏi khó nhất, và câu trả lời trung thực là: bánh mì làm từ bột mì nên có gluten, và mì căn cũng là gluten lúa mì. Không có phiên bản không gluten.

Đây là chỗ nên nói thẳng chứ đừng cố bán. Người mắc bệnh celiac ăn nhầm là chuyện sức khoẻ thật.

"Có đậu phộng không?"

Dị ứng đậu phộng là dị ứng nặng phổ biến ở phương Tây. Câu trả lời phải cụ thể theo từng món, và phải tính cả chuyện dùng chung dụng cụ.

"Có đậu nành không?"

Gần như mọi món chay Việt đều có đậu nành — đậu hũ, tàu hũ ky, nước tương, chả chay. Người dị ứng đậu nành gặp khó thật sự với ẩm thực chay Việt, và nên được nói rõ thay vì được trấn an.

Nhóm 3: hỏi về giờ giấc

"Mấy giờ đóng cửa?"

Câu này hỏi nhiều tới mức thành quen. Trả lời "không đóng" thường khiến khách hỏi lại lần nữa cho chắc — vì quán ăn mở 24 giờ không phải chuyện thường ở nhiều nước.

Đây cũng là thứ khách nhớ lâu nhất về tiệm: chỗ còn mở lúc 3 giờ sáng khi vừa xuống xe khách đường dài hoặc vừa từ sân bay về.

"Cuối tuần có mở không? Ngày lễ có mở không?"

Câu hỏi hợp lý, vì ở nhiều nước quán đóng cửa ngày lễ. Trả lời rõ ràng thì khách lên kế hoạch được.

Nhóm 4: hỏi về cách ăn và cách gọi

"Món này ăn thế nào?"

Bánh mì thì đơn giản — cầm tay ăn. Nhưng khách vẫn hỏi, vì ở nhiều nơi bánh mì kẹp được ăn bằng dao nĩa.

"Cay tới mức nào?"

Ngưỡng cay khác nhau rất nhiều giữa các nền ẩm thực. Nói "cay vừa" không có nghĩa gì với người chưa ăn thử — nói rõ chỉnh được tới đâu thì hữu ích hơn: bỏ ớt tươi, ít sốt, hoặc để sốt riêng.

"Có giao tới khách sạn không?"

Hỏi nhiều vì khách ở khách sạn quanh khu. Chuyện cần nói rõ là địa chỉ khách sạn, tên người nhận, và thường phải nhận ở sảnh chứ không lên phòng.

Câu người Việt hỏi mà khách nước ngoài không hỏi

Chiều ngược lại cũng đáng chú ý:

• "Có bán mùng một, ngày rằm không?" — khách nước ngoài không biết tới nhịp này.
• "Có ngũ vị tân không?" — chuyện hành tỏi trong đồ chay gắn với truyền thống tu tập, gần như chỉ khách Việt hỏi.
• "Đặt cúng được không?" — cũng là câu hỏi mang tính văn hoá.

Hai nhóm khách hỏi hai bộ câu hỏi gần như không giao nhau — và đó là lý do thông tin trên bảng cần phục vụ cả hai, chứ không chỉ dịch từ bên này sang bên kia.

Năm tiệm mở 24 giờ: 38 Lê Thị Riêng, 15B Nguyễn Thị Minh Khai, 2B Trần Hưng Đạo, 148B Đề Thám (Quận 1) và 210 Bùi Văn Ba (Quận 7). Gọi 0923.183.183.

Hỏi đáp nhanh

Khách nước ngoài hỏi gì nhiều nhất?

Hỏi về mức chay — thuần chay hay chay có trứng sữa. Ở nhiều nước "vegetarian" mặc định vẫn dùng trứng sữa, nên họ hỏi để phân biệt.

Vì sao họ hỏi về mật ong?

Vì người thuần chay ở phương Tây xếp mật ong vào nhóm cần tránh, trong khi ở Việt Nam mật ong thường không bị xếp vào đó. Đây là khác biệt văn hoá rõ rệt.

Bánh mì có gluten không?

Có — bánh mì làm từ bột mì, và mì căn cũng là gluten lúa mì. Không có phiên bản không gluten, và đây là chỗ phải nói thẳng vì người mắc bệnh celiac ăn nhầm là chuyện sức khoẻ thật.

Người dị ứng đậu nành ăn được không?

Rất khó, vì gần như mọi món chay Việt đều có đậu nành — đậu hũ, tàu hũ ky, nước tương, chả chay. Nên nói rõ thay vì trấn an.

Vì sao khách hay hỏi lại chuyện mở 24 giờ?

Vì quán ăn mở suốt không phải chuyện thường ở nhiều nước, nên nghe "không đóng cửa" thì họ hỏi lại cho chắc. Đây cũng là thứ họ nhớ lâu nhất về tiệm.

Trả lời câu "cay tới mức nào" thế nào cho hữu ích?

Nói rõ chỉnh được tới đâu — bỏ ớt tươi, ít sốt, để sốt riêng — thay vì nói "cay vừa", vì ngưỡng cay khác nhau rất nhiều giữa các nền ẩm thực.