Bình nước cá nhân và chai nhựa: tính theo tiền và theo rác

Ai cũng biết bình cá nhân tốt hơn chai nhựa về mặt môi trường. Nhưng nói "tốt cho môi trường" thì mơ hồ và không đủ thúc người ta đổi. Tính ra con số thì rõ hơn nhiều — và lý do thuyết phục nhất hoá ra là tiền.

Tính theo tiền

Giả sử một ngày uống hai chai nước suối nhỏ, mỗi chai khoảng 5.000đ ở cửa hàng tiện lợi.

• Một ngày: 10.000đ
• Một tháng đi làm (22 ngày): khoảng 220.000đ
• Một năm: khoảng 2.600.000đ

Một bình inox giữ nhiệt loại thường giá tầm 200.000đ đến 400.000đ. Nghĩa là hoàn vốn trong khoảng một tới hai tháng, rồi từ đó là tiền dôi ra.

Con số này đáng chú ý vì nó ngược với cảm giác: bình cá nhân nhìn "đắt" vì phải trả một cục, còn chai nhựa nhìn "rẻ" vì trả lắt nhắt. Nhưng trả lắt nhắt cộng lại nhiều hơn hẳn.

Tính theo rác

Cùng giả định đó: hai chai mỗi ngày làm việc.

• Một tháng: khoảng 44 chai
• Một năm: khoảng 530 chai
• Một văn phòng 20 người: hơn 10.000 chai mỗi năm

Con số một người thì nghe nhỏ. Nhân với một tầng văn phòng thì nó thành một núi.

Và chai nhựa tái chế được không phải tự động — nó phải được phân loại, thu gom đúng, và nhiều chai nhỏ uống dở vứt lẫn rác thường thì kết thúc ở bãi rác chứ không ở nhà máy tái chế.

Vì sao nhiều người mua bình rồi bỏ

Đây là phần thực tế hơn chuyện tính toán. Bình cá nhân bị bỏ xó vì mấy lý do rất cụ thể:

• Nặng và cồng kềnh. Bình 1 lít đầy nước nặng hơn một ký. Mang theo cả ngày trong túi xách nhỏ thì bất tiện. Bình 500ml thực tế hơn cho người đi lại nhiều.
• Rửa phiền. Bình miệng hẹp không thọc tay vào được, để lâu có mùi. Chọn bình miệng rộng ngay từ đầu là tránh được phần lớn chuyện này.
• Quên mang. Lý do phổ biến nhất, và giải bằng thói quen: để bình cạnh chìa khoá xe, hoặc để sẵn một bình ở chỗ làm.
• Không có chỗ đổ nước. Chỗ làm không có cây nước thì bình thành vô dụng. Đây là chuyện phải kiểm trước khi mua.

Nói cách khác, bình cá nhân thất bại vì chọn sai bình hoặc thiếu chỗ đổ nước, chứ ít khi vì thiếu ý chí.

Chọn bình thế nào

Nước lọc ở nhà: phần ít ai tính

Có một khoản nữa ít người đưa vào phép tính: đổ nước từ đâu.

• Cây nước ở chỗ làm — miễn phí với người dùng, và là lý do bình cá nhân hoàn vốn nhanh nhất ở văn phòng.
• Bình 20 lít ở nhà — rẻ hơn nhiều so với chai nhỏ tính trên mỗi lít, và vỏ bình được thu hồi dùng lại chứ không thành rác.
• Máy lọc tại vòi — tốn tiền đầu tư và tiền thay lõi, nên chỉ đáng khi cả nhà dùng, không đáng cho một người.

Điểm chung: mọi cách trên đều rẻ hơn chai nhỏ trên mỗi lít nước. Chai nhỏ đắt không phải vì nước, mà vì bao bì và khâu vận chuyển — tức là phần sẽ thành rác.

Chuyện rửa

Bình không rửa kỹ thì có mùi, và có mùi thì người ta bỏ dùng. Ba việc đủ:

• Tráng mỗi ngày, đừng để nước qua đêm rồi đổ vào nước mới.
• Rửa kỹ vài ngày một lần bằng nước ấm và ít baking soda nếu bắt đầu có mùi.
• Để úp cho khô hẳn trước khi đậy nắp. Đậy nắp khi còn ẩm là nguồn mùi chính.

Nhìn rộng ra một chút

Bình cá nhân là một trong số ít việc "sống xanh" mà lợi cho người làm ngay lập tức chứ không phải hy sinh vì lợi ích chung. Tiết kiệm tiền thật, và không phải mua thêm gì sau đó.

Cùng nhóm với nó là mang hộp đựng khi mua đồ ăn mang đi, và mang túi vải khi đi chợ. Ba việc này cộng lại giảm rác hàng ngày nhiều hơn hẳn những việc nghe to tát nhưng làm được vài lần rồi thôi.

Hỏi đáp nhanh

Bình cá nhân bao lâu thì hoàn vốn?

Khoảng một tới hai tháng, nếu trước đó mua hai chai nước nhỏ mỗi ngày làm việc. Chai nhựa nhìn rẻ vì trả lắt nhắt, nhưng cộng lại tầm 2,6 triệu một năm.

Một người tiết kiệm được bao nhiêu chai nhựa?

Khoảng 530 chai một năm với hai chai mỗi ngày làm việc. Một văn phòng 20 người là hơn 10.000 chai mỗi năm.

Vì sao nhiều người mua bình rồi bỏ xó?

Bốn lý do cụ thể: bình quá nặng, rửa phiền vì miệng hẹp, quên mang, và chỗ làm không có chỗ đổ nước. Phần lớn là chọn sai bình chứ không phải thiếu ý chí.

Nên chọn bình cỡ nào?

Ngồi văn phòng cả ngày thì 700ml-1L để bàn; chạy ngoài đường nhiều thì 500ml cho nhẹ. Bình 1 lít đầy nước nặng hơn một ký nên không hợp mang theo cả ngày.

Đổ nước ở đâu cho rẻ?

Cây nước ở chỗ làm là rẻ nhất với người dùng; ở nhà thì bình 20 lít rẻ hơn nhiều so với chai nhỏ tính trên mỗi lít, và vỏ bình được thu hồi dùng lại. Chai nhỏ đắt không phải vì nước mà vì bao bì và vận chuyển.

Làm sao để bình không có mùi?

Tráng mỗi ngày, rửa kỹ vài ngày một lần bằng nước ấm với ít baking soda, và để úp cho khô hẳn trước khi đậy nắp — đậy khi còn ẩm là nguồn mùi chính.

Chai nhựa bỏ vào thùng rác có được tái chế không?

Không tự động. Chai phải được phân loại và thu gom đúng; chai nhỏ uống dở vứt lẫn rác thường thì thường kết thúc ở bãi rác.