Ăn chay mùa nóng và mùa mưa: đổi món theo thời tiết

Tháng ba nắng gắt, ăn một tô rau luộc với đậu hũ thấy nhẹ nhõm. Tháng chín mưa cả tuần, cũng tô đó, ăn xong thấy trống trống và một tiếng sau đã đói. Món không đổi, người nấu không đổi — thứ đổi là thời tiết, và cơ thể phản ứng theo.

Sài Gòn chỉ có hai mùa, nên chuyện này đơn giản hơn nhiều nơi khác: mùa khô và mùa mưa, mỗi mùa một kiểu ăn.

Mùa nóng: cơ thể cần nước và thứ nhẹ

Trời nóng thì ra mồ hôi nhiều, mất nước và mất muối khoáng. Cảm giác thèm ăn cũng giảm — đây là phản ứng bình thường, vì tiêu hoá sinh nhiệt, và cơ thể đang cố không sinh thêm nhiệt.

Nên ăn kiểu gì:

• Nhiều nước hơn, cả trong món lẫn ngoài món. Canh rau, rau sống, trái cây nhiều nước. Không chỉ uống nước lọc.
• Nhẹ dầu mỡ. Món chiên vào ngày nóng ăn xong thấy nặng và bứt rứt. Hấp, luộc, trộn thì hợp hơn.
• Chua nhẹ để mở vị. Đây là lý do đồ chua, chanh, me xuất hiện nhiều trong bữa mùa nóng — nó kích thích ăn được khi không muốn ăn.
• Chia nhỏ bữa. Ba bữa lớn vào ngày nóng là quá sức. Bốn năm bữa nhỏ dễ hơn.

⚠️ Chỗ hay sai vào mùa nóng: ăn quá ít đạm. Không thèm ăn nên chỉ ăn rau và trái cây, rồi ba giờ chiều đói cồn cào và ăn bù bằng đồ ngọt. Dù nóng đến đâu, mỗi bữa vẫn nên có một món đậu hũ hoặc đậu.

Mùa mưa: cơ thể cần ấm và no lâu

Mưa liên miên, nhiệt độ xuống, người hay uể oải. Lúc này cùng một bữa chay ăn xong thấy "thiếu thiếu" — không phải thiếu chất, mà thiếu độ ấm và độ no lâu.

Nên đổi thế nào:

• Tăng món nóng và món nước. Cháo, súp, canh nóng, mì nước. Cùng lượng nguyên liệu nhưng ăn nóng thì cảm giác no và dễ chịu hơn hẳn.
• Thêm gia vị ấm. Gừng, tiêu, quế, hồi. Chúng không làm tăng calo nhưng làm bữa ăn "ấm" theo nghĩa cảm nhận được.
• Tăng chút chất béo tốt. Mè, đậu phộng, dầu trong món. Béo làm tiêu hoá chậm lại, no lâu hơn — đúng thứ mùa mưa cần.
• Tăng tinh bột nguyên hạt. Gạo lứt, yến mạch, khoai. No lâu hơn cơm trắng.

⚠️ Chỗ hay sai vào mùa mưa: ăn nhiều đồ chiên cho ấm. Nó ấm thật nhưng nặng bụng, và mưa thì ít vận động nên tích lại nhanh. Ấm bằng món nước và gia vị ấm thì hợp hơn.

Rau củ theo mùa: rẻ hơn và ngon hơn

Mua rau đúng mùa thì vừa rẻ vừa tươi, vì nó không phải đi xa hay trữ lâu:

• Mùa khô (khoảng tháng 12 tới tháng 4) — các loại cải, su hào, cà rốt, củ cải, đậu cô ve nhiều và ngọt. Đây cũng là mùa đồ chua ngon nhất vì cà rốt và củ cải đang vào vụ.
• Mùa mưa (khoảng tháng 5 tới tháng 11) — rau muống, mồng tơi, rau đay, bầu, bí, mướp, và nấm. Nấm là nhóm đặc biệt đáng chú ý: mùa mưa nấm nhiều, rẻ, và nấm chính là nguồn umami mạnh nhất trong bếp chay.

Mẹo đi chợ: chỗ nào rau chất đống và người bán chào mời nhiều thì đó là thứ đang vào vụ. Thứ để riêng một góc, ít, giá cao thì là hàng trái vụ.

Một thực đơn đổi theo mùa

Ở tiệm thì chọn gì theo mùa

Ngày nóng: ổ nhẹ như Chả Lát Chay 53.000đ hoặc Bơ Đường 28.000đ, uống kèm Trà Chanh Hoa Nhài 36.000đ — chua nhẹ và mát, đúng thứ mùa nóng cần.

Ngày mưa: ổ đầy hơn như Thập Cẩm 59.000đ hoặc Đậu Hũ Cay 56.000đ — vị cay làm ấm người thật, uống kèm Cà Phê Đen 35.000đ hoặc Cà Phê Sữa Hạt 45.000đ nóng.

Năm tiệm mở 24 giờ: 38 Lê Thị Riêng, 15B Nguyễn Thị Minh Khai, 2B Trần Hưng Đạo, 148B Đề Thám (Quận 1) và 210 Bùi Văn Ba (Quận 7). Mưa lớn ngại ra đường thì gọi 0923.183.183, đơn từ 500.000đ trong bán kính 5km miễn phí giao.

Hỏi đáp nhanh

Vì sao mùa mưa ăn chay hay thấy thiếu?

Không phải thiếu chất mà thiếu độ ấm và độ no lâu. Trời lạnh hơn thì cùng một bữa ăn nguội sẽ thấy trống. Đổi sang món nước nóng, thêm gừng tiêu và chút chất béo tốt là đủ.

Mùa nóng không thèm ăn thì có sao không?

Giảm thèm ăn khi trời nóng là phản ứng bình thường vì tiêu hoá sinh nhiệt. Chỗ cần để ý là đừng vì thế mà bỏ hẳn đạm — mỗi bữa vẫn nên có một món đậu hũ hoặc đậu, dù ăn ít.

Rau gì rẻ và ngon vào mùa mưa?

Rau muống, mồng tơi, rau đay, bầu bí mướp, và nhất là nấm. Mùa mưa nấm nhiều và rẻ, mà nấm là nguồn umami mạnh nhất trong bếp chay.

Đồ chua mùa nào ngon nhất?

Mùa khô, khoảng tháng 12 tới tháng 4, vì cà rốt và củ cải đang vào vụ nên ngọt và giòn hơn.

Mùa mưa ăn đồ chiên cho ấm có ổn không?

Ấm thật nhưng nặng bụng, mà mưa thì ít vận động nên tích lại nhanh. Ấm bằng món nước nóng và gia vị ấm như gừng, tiêu, quế thì hợp hơn.

Làm sao biết rau nào đang vào vụ khi đi chợ?

Nhìn cách bày: thứ chất đống và người bán chào mời nhiều là thứ đang vào vụ. Thứ để riêng một góc, ít và giá cao thì là hàng trái vụ.