Ăn chay khi đi nước ngoài: nói thế nào để người ta hiểu đúng

Bạn nói "I am vegetarian", người phục vụ gật đầu rất tự tin, rồi bưng ra một đĩa rau xào — xào với dầu hào. Hoặc một tô mì chay nấu bằng nước dùng xương. Không ai lừa bạn cả. Chữ "vegetarian" ở mỗi nơi có một nghĩa khác nhau, và đó mới là vấn đề thật.

Vì sao một từ lại ra nhiều nghĩa

Ở phương Tây, "vegetarian" thường hiểu là không thịt không cá, còn trứng sữa thì tuỳ người. Nhưng ở nhiều nước châu Á, ranh giới nằm ở chỗ khác:

• Nước mắm, mắm tôm, dầu hào — ở nhiều nơi được coi là gia vị chứ không phải thịt cá. Người nấu hoàn toàn thật lòng khi nói món đó không có thịt.
• Nước dùng — nước lèo nấu xương là thứ vô hình. Bát mì chỉ có rau và đậu hũ, nhưng nước thì không.
• Mỡ động vật — dùng để xào, và cũng không ai nghĩ tới khi được hỏi "có thịt không".

Nghĩa là hỏi "có thịt không" gần như luôn nhận được câu "không", kể cả khi món đó không hợp với bạn. Phải hỏi theo hướng khác.

Cách nói hiệu quả hơn

Nêu từng thứ, đừng nêu nhãn

Thay vì "I'm vegetarian", nói thẳng danh sách: "No meat, no fish, no fish sauce, no oyster sauce, no meat broth." Dài hơn nhưng hiệu quả hơn hẳn, vì mỗi thứ được nhắc tên riêng.

Dùng chữ nhà chùa nếu ở vùng có đạo Phật

Ở Đông Á và Đông Nam Á, cách hiệu quả nhất thường là nói món ăn kiểu nhà chùa. Khái niệm đó rõ ràng và nghiêm ngặt hơn "vegetarian" rất nhiều ở những nơi này, và người bán hàng hiểu ngay.

Ở Nhật là shōjin ryōri, Trung Quốc là sù (素), Hàn Quốc là sachal eumsik. Ở Việt Nam là "chay". Nói được một chữ đó thường nhanh hơn cả một đoạn giải thích.

Có ảnh hoặc câu viết sẵn trong điện thoại

Câu viết bằng tiếng địa phương, lưu trong điện thoại, đưa ra là xong. Nhờ người bản xứ viết hộ hoặc dùng ứng dụng dịch — nhưng nên kiểm lại với ai đó, vì bản dịch máy của chữ "chay" hay ra nghĩa lệch.

Hỏi món nào là món chay sẵn có

Hỏi "Which dish here has no animal product at all?" hiệu quả hơn là chỉ vào một món rồi hỏi bỏ được gì. Người bán biết bếp của họ hơn bạn.

Vài vùng và chỗ hay vướng

• Đông Nam Á — nước mắm và mắm tôm gần như ở khắp nơi, kể cả trong đồ chấm và nộm. Hỏi riêng về nước chấm.
• Đông Á — nước dùng cá bào và nước dùng xương là chỗ vướng chính. Món chay nhà chùa thì lại rất phát triển và dễ tìm.
• Nam Á — nơi dễ nhất cho người ăn chay, có cả hệ thống món chay lâu đời. Chỗ cần hỏi là bơ sữa trâu bò và sữa, vốn có mặt nhiều.
• Châu Âu — "vegetarian" hiểu gần với nghĩa bạn quen, nhưng "vegan" mới là chữ loại được cả trứng sữa. Biết phân biệt hai chữ đó là đủ.

Ba món nền gần như ở đâu cũng có

Khi không chắc gì cả, ba thứ này thường an toàn và tìm được ở hầu hết nơi:

• Cơm trắng hoặc bánh mì không nhân — nền, rồi thêm gì thì thêm.
• Rau luộc hoặc hấp, xin không nêm sốt. Xào thì phải hỏi dầu gì và sốt gì.
• Đậu hũ và các loại đậu — nếu thấy trong bếp thì gần như luôn xin được chế biến đơn giản.

Và một thứ nữa thực tế hơn cả ba thứ trên: mang theo đồ dự phòng. Chuyến bay dài, chuyển tàu, hay tới nơi lúc nửa đêm là những lúc không tìm được gì. Một ổ bánh mì nhân khô đi được vài tiếng và giải quyết đúng những lúc đó.

Trước khi lên đường

Trước chuyến bay, ăn cho chắc bụng thì đỡ phải xoay xở lúc quá cảnh. Bánh Mì XANH mở 24 giờ nên chuyến bay đêm hay chuyến sáng sớm đều mua kịp, ở 38 Lê Thị Riêng, 15B Nguyễn Thị Minh Khai, 2B Trần Hưng Đạo, 148B Đề Thám (Quận 1) và 210 Bùi Văn Ba (Quận 7).

Mang theo thì chọn ổ nhân khô như Bơ Đường 28.000đ hoặc Chả Lát Chay 53.000đ và xin để rau riêng. Cần giao ra tận nơi thì gọi 0923.183.183, đơn từ 500.000đ trong bán kính 5km miễn phí giao.

Hỏi đáp nhanh

Vì sao nói "I am vegetarian" vẫn bị mang ra món có nước mắm?

Vì ở nhiều nơi nước mắm, mắm tôm và dầu hào được coi là gia vị chứ không phải thịt cá. Người nấu hoàn toàn thật lòng khi nói món đó không có thịt. Phải nêu tên từng thứ thay vì dùng một cái nhãn.

Cách nói nào hiệu quả nhất ở châu Á?

Nói món ăn kiểu nhà chùa. Khái niệm đó nghiêm ngặt và rõ ràng hơn "vegetarian" ở những vùng có đạo Phật, và người bán hiểu ngay — shōjin ryōri ở Nhật, sù ở Trung Quốc, sachal eumsik ở Hàn Quốc.

Chỗ nào hay vướng nhất mà ít ai nghĩ tới?

Nước dùng. Bát mì chỉ có rau và đậu hũ nhưng nước lèo nấu xương thì không nhìn ra được. Hỏi riêng về nước dùng và về nước chấm.

Có nên dùng ứng dụng dịch để viết câu sẵn không?

Có, nhưng nên nhờ ai đó kiểm lại, vì bản dịch máy của chữ "chay" hay ra nghĩa lệch. Một câu đúng lưu trong điện thoại tiện hơn mọi lời giải thích.

Vùng nào dễ nhất cho người ăn chay?

Nam Á, vì có cả hệ thống món chay lâu đời. Chỗ cần hỏi ở đó là bơ sữa và sữa, vốn có mặt nhiều trong món ăn.

Nên mang theo gì cho chắc?

Một ổ bánh mì nhân khô, để được vài tiếng. Nó giải quyết đúng những lúc khó nhất: chuyến bay dài, chuyển tàu, hoặc tới nơi lúc nửa đêm.